معماري پرش كيهاني- غير خطي

چارلز جنکز و بنیان‌گذاری معماری پرش کیهانی

چارلز جنکز شخصی بود که این نظریات جدید علمی و فلسفی را وارد حوزه معماری نمود. وی مبانی نظری معماری پرش کیهانی را در سال 1995 در کتاب خود به نام معماری پرش کیهانی مطرح نمود، و اين نظريات را وارد حوزه معماری كرد. از نظر چارلز جنكز معماری بايد معلول باشد. معلول ديدگاه انسان از خود و از جهان پيرامون خود؛ معماری بايد معلول شرايط امروز باشد. به عقيده جنكنز اگر در جهان سنت فرم تابع سنت و در جهان مدرن فرم تابع عملكرد بوده است، در جهان كنونی فرم تابع ديدگاه جهانی بايد باشد.

اگر ميس وندرو شعار “كمتر بيشتر است” را در معماری مدرن مطرح كرد، جنكنز بر اساس نظريه پيچيدگی و به نقل از فیلیپ اندرسون شعار “بيشتر متفاوت است” را تكرار كرد.

اغلب معماران دهه 80 سبک دیکانستراکشن که به سمت سبک فولدینگ گرایش پیدا کرده بودند، از اواسط دهه 90 میلادی، مبانی نظری معماری خود را بر اساس مباحث جدید علمی مطرح شده بنا نهادند. معمارانی همچون پیتر آیزنمن، فرانک گهری و دنیل لیبسکیند روند پیدایش و تکامل را در طرح های معماری خود پیاده کرده اند. در ساختمان های آنها، روند طراحی و پیدایش، مشابه همان صورتی انجام می پذیرد که در مقیاس بزرگتر یعنی کیهان اتفاق می افتد.

نمونه‌های برجسته: آثار فرانک گری در معماری غیرخطی

موزه گوگنهایم بیلبائو

يكی از ساختمان های جالب توجه كه در اين سبك ساخته شد طرح فرانك گری برای موزه گوگنهايم در شهر بيلبائو است. گری بر خلاف اكثر معماران زياد اهل بحث و تبيين مبانی نظری نيست. دیگران و خصوصاً چارلز جنکز در مورد طبقه بندی و تشریح مفاهیم طرح های گری بسیار بیش از خود او تلاش کرده اند. جنکز از این ساختمان به عنوان یکی از سه ساختمان مهم سبک معماری پیدایش کیهانی نام برده و معتقد است بسیاری از مبانی این سبک در این ساختمان پیاده شده است.

معماری گری از يک معماری دو بعدی كه سطوح را در مقابل و در تقابل با يكديگر نشان می داد به سمت يک معماری سيال و سه بعدی گرايش پيدا كرده است و بهترين نمونه كار او در اين زمينه موزه گوگنهايم است.

پلان ساختمان به صورت گلی است در حال باز شدن و شكوفا شدن. احجام سه بعدی منحنی شكل كه با ورقهای فلزی تيتانيوم پوشيده شده همچون گلبرگهای يک گل از مر كز ساختمان به سمت بيرون گسترش يافته اند. در اين ساختمان معماری امواج، چرخش، استمرار نرم و مشابهت خودی با استادی تمام و به صورت خلاقانه ای طراحی شده است.

يكی از ايراد هايی كه جنكز به اين ساختمان گرفته است يک اندازه بودن صفحات تيتانيوم بر روی سطوح با انحنای متفاوت ساختمان است. فیلیپ جانسون در مورد گری و این طرح وی چنین اظهار داشته: کار گری گفتاری نیست، این هنر است. من همواره گفته ام: کلام هنر را از بین می برد.

طرح های اخیر گری مانند موزه جدید گوگنهایم در جزیره سعدیات در ابوظبی، دانشکده مدیریت در دانشگاه کیس وسترن در کلیولند، تالار کنسرت والت دیزنی در لس آنجلس، موزه هنر مدرن سامسونگ در سئول و بسیاری دیگر همانند موزه بیلبائو، جملگی نمایشی از هندسه فراکتال، پیچیدگی و آشفتگی و معماری شدن به جای معماری بودن است.

موزه گوگنهایم ابوظبی

تالار کنسرت والت دیزنی در لس آنجلس

دانشکده کیس وسترن کلیولند

پروژه‌های معماری منظر (Landscape) چارلز جنکز

اصول هشت‌گانه معماری پرش کیهانی

جنكز ضوابط اين معماری را در هشت مورد نام برده است:

۱) ساختمان مجاور طبيعت با استفاده از گفتمان طبيعی

۲) نمايش مبدا كيهانی سازماندهی خودی و ظاهر شدن و پرش به يک سطح بالاتر يا پايين تر

۳) عمق سازماندهی، چند ظرفیتی، و پيچيدگی و مرز آشفتگی

۴) تجليل از گوناگونی و تنوع و دگرگونی

۵) ايجاد گوناگونی از طريق روش های تکه چسبانی (کولاژ)

۶) تصديق زمان و برنامه اجباری و چرخه طبيعی و كثرت گرايی

۷) بيان موضوعات به صورت نشانه های دو گانه يعنی نشانه های زيبايی و نشانه های ايده ها

۸) توجه به علم خصوصا علم معاصر در مورد مباحث نشانه های كيهانی

جنکز معتقد است که به این سبک می توان سبک ارگانیک گفت، زیرا بر اساس پیدایش در یک کیهان، ارگانیک استوار است. ولی به واسطه تشابه اسمی با معماری ارگانیک فرانک لوید رایت، چارلز جنکز به این سبک نام معماری پیدایش کیهانی را داده است. اگر چه وی از این سبک به نام های معماری پرش کیهانی و معماری غیرخطی نیز نام می برد.

تحریریه معماری آرل