اهمیت طراحی داخلی و گرافیک محیطی در فضاهای شهری
طراحی گرافیک در ابعاد مختلفی از جمله اعلانهای تبلیغاتی و تجاری تلویزیون و سینما، بستهبندی کالاها، علائم راهنمایی و رانندگی، ویترین مغازهها، تزئینات خیابانی و عمومی (مانند هتلها، فرودگاهها، متروها، رستورانها، پارکها، فروشگاهها و اماکن ورزشی، هنری و فرهنگی)، نوشتهها و تبلیغات بدنه ساختمانها و وسایل نقلیه (اتوبوس، قطار، هواپیما)، بیلبوردها، گرافیکهای ابعاد بزرگ و نقاشیهای دیواری، پیکتوگرامها و علائم نمادین نقش حیاتی ایفا میکند. گرافیک محیطی به عنوان یکی از شاخههای گرافیک، در دستیابی به این اهداف نقش بسزایی دارد و بخش عمدهای از فعالیتهای تبلیغاتی و تجاری را پوشش میدهد. محیط اطراف ما، از خانه و خیابان گرفته تا فضاهای سبز و پارکها، همگی نیازمند برقراری روابط فرمی منطقی و سازمانبندی دقیق بر اساس اصول و مبانی بیان بصری هستند.
انسان از طریق گرافیک محیطی با محیط پیرامون خود ارتباط برقرار میکند و گرافیک محیطی در ایجاد فضایی مطلوب و دلنشین برای افراد جامعه نقش مؤثری دارد. محیط مناسب، فضایی است که بشر بتواند فارغ از فشارهای روانی ناخواسته، رشد کرده و شکوفا شود؛ این امر از خواستههای عقلانی و منطقی هر جامعه است. گرافیک محیطی به معنای زیبایی بصری، نظم و هماهنگی مطلوب فضا است. هدف از تمامی طرحهای گرافیکی برای محیط داخلی و خارجی، ایجاد فضایی برای زندگی پرنشاط، سالم و قانعکننده است. گرافیک محیطی را میتوان به دو دسته گرافیک محیطی دو بعدی (مسطح) و سه بعدی (حجمی) تقسیم کرد. مشخص کردن یک مکان از مکان دیگر، زیباسازی، نظم و انسجام بخشیدن به فضای شهری و گسترش حیطه فعالیت هنر گرافیک، از اهداف گرافیک محیطی به شمار میرود.
جنبههای مختلف گرافیک محیطی
گرافیک محیطی میتواند جنبههای مختلفی داشته باشد:
- جنبه اطلاعرسانی، تأکید یا هشدار نسبت به موضوع
- جنبه فرهنگی (مانند تبلیغات شهری برای تئاتر و سینما)
- جنبه آموزشی
- جنبه تبلیغاتی
- جنبه اجتماعی (مانند تبلیغات علیه مصرف سیگار در سطح شهر)
- جنبه زیبایی و هنری و صرفاً زیباسازی محیط
اصول سازمانبندی در گرافیک محیطی
تعادل، تناسب، تأکید، تداوم و تنوع، اصول یک سازمانبندی درست هستند. رنگ، نور، شکل، خط، نقطه، سطح، بافت و فضا به کمک این اصول میآیند تا اثری مطلوب و زیبا پدید آید.
تعادل
تعادل یکی از اصول اساسی هنر است و در برقراری ارتباط با مخاطب، نوعی تعادل را جستجو میکند. تعادل در هنر از طریق تقسیمبندی متوازن اجزاء صورت میگیرد. رنگ، نور و بافت نیز در حفظ یا عدم تعادل نقش دارند. البته تأکید زیاد بر تعادل ممکن است موجب از دست رفتن جذابیت اثر و ایجاد کسالت شود.
تناسب
برای طراحی سردر یک فروشگاه باید به تناسب توجه داشت. در مکانهایی که وسیع بوده و فضای خالی اطراف یک فروشگاه یا مکان عمومی وجود دارد، دست طراح باز است تا تناسبات معمولی را تغییر دهد و به طور مثال، سردر یک مکان عمومی یا فروشگاه را بلندتر از حد معمول بگیرد. چرا که به واسطه باز بودن محیط، بیننده اشراف کامل داشته و میتواند به راحتی سردر را دیده و تشخیص دهد.
تداوم در محیط
تکرار، تصاعد و تناسب، سه جزء اساسی تداوم در هنر محسوب میشوند. تناسب که به صورت تکرار یک یا چند واحد در میان واحدهای مختلف شکل مییابد، پیچیدگی و حرکت بیشتری دارد. اثربخشی تکرار و تناوب به تناسب موضوع و مهارت بهکارگیری آنها بستگی دارد. چنانچه تکرار عنصری به تدریج تغییر کند، وزن اثر دچار رشد و تصاعد میشود. تصاعد میتواند به سمت بالا، پایین یا مایل جهت داشته باشد. تصاعد را میتوان در تغییر اندازه (کوچک و بزرگ)، تغییر شکل (از چهارگوشی به دایره و غیره) و تغییر رنگ (از کمرنگ به پررنگ) مشاهده کرد.
مشخص کردن یک مکان از مکان دیگر، زیباسازی، نظم و انسجام بخشیدن به فضای شهری و گسترش حیطه فعالیت هنر گرافیک، از اهداف گرافیک محیطی به شمار میرود.
تأکید در محیط
اگر با کماهمیت کردن اجزاء یک ترکیب و متمایز نمودن یکی از اجزاء، توجه بیننده به بخش خاصی از کار جلب شود، آن بخش را نقطه تأکید مینامند. تأکید را میتوان با استفاده از رنگ و بافت پدید آورد. اجزاء یکسان، نقطه تأکید کار را ضعیف مینمایند. شکلهای مشخص و واضح نسبت به اشکال مبهم و اشیاء عجیب نسبت به اشیاء ساده، خودنمایی بیشتری دارند. نحوه دستهبندی اجزاء نیز بر تأکید یک مجموعه میافزاید. اصل تأکید را میتوان هم برای وحدتبخشی و هم برای ایجاد تنوع مورد استفاده قرار داد. تأکید بر یکی از عناصر، در جلب مخاطب یا بازدیدکننده از یک مکان عمومی تأثیر مستقیم دارد.
ایجاد وحدت و تنوع در محیط
وحدت در محیط
وحدت به هر کاری انسجام میبخشد. بدون عنصر وحدت، اجزاء یک ترکیب پراکنده و بیربط به نظر خواهند رسید. وحدت موجب جلب نظر میشود، عامل مهمی در انتقال پیام است، کار را قابل درک میکند و به سادهتر شدن پیام کمک میکند.
تنوع در محیط
تنوع حاصل تفاوت و تضاد است. اختلاف بین شکل، رنگ یا بافت عناصر تشکیلدهنده، تنوع را به وجود میآورد. اجزاء گوناگون، چشم را به دنبال عامل وحدت در کل کار به گردش در میآورند. تنوع در حقیقت وحدت را استحکام میبخشد. وحدت میل به نظم و تنوع، کششی به سمت تحریک دارد.
عناصر بصری در گرافیک محیطی
نقطه، خط و سطح دارای قدرت بیان ویژهای هستند. نقاط، با توجه به اندازه و نحوه بهکارگیری در محیط، متفاوت هستند و اثر بصری متفاوتی ایجاد میکنند. خطوط نیز به همین ترتیب؛ خطوط منحنی، شکسته، مایل، افقی یا عمودی، هر کدام اثر بصری متفاوتی به جای میگذارند و در جای مورد نیاز و متناسب به کار گرفته میشوند.
فضا، موقعیت و وضعیت هر پدیده عینی را نسبت به سایر پدیدهها مشخص میکند. فضا وجود هر موجود عینی را در ارتباط با سایر موجودات تعیین کرده و فضاهای داخلی، خارجی و میانی را قابل درک میسازد.
بافت
بافت یکی دیگر از عناصر معماری داخلی و خارجی است. بافت از دو نظر قابل بحث است: از نظر فرم و شکل که وسیله درک آن قوه بینایی است، و دوم از نظر خاصیت فیزیکی و جنسیت بافت که با لامسه قابل درک است. درجه انعکاس یا جذب نور توسط جسم دارای بافت، اهمیت فراوانی دارد. تضاد سطوح مات و خشن در کنار سطوح براق و صیقلی، جذابیت فراوانی ایجاد کرده و جلوه بصری میبخشد. بافت زبر و خشن قدرت جلب توجه بیشتری دارد، در حالی که بافتهای صاف و صیقلی معمولاً کمرنگ و بیجاذبه هستند. بافت از مواد مختلفی به دست میآید، مانند پوست درخت، سطح سنگ، پوست حیوانات، یا انواع مصنوعی آن مانند آجر، فلز، پلاستیک و غیره. شدت نور و طبیعی یا مصنوعی بودن بافت بر کیفیت آن اثر میگذارد. زاویه دید و فاصله ناظر به اثر نیز باید در نظر گرفته شود.
نور
نور یکی از مهمترین اجزاء در گرافیک محیطی و طراحی داخلی و خارجی است. نورهای طبیعی و مصنوعی اثر متفاوتی در محیط ایجاد میکنند. نقطه دید ناظر، مقدار نور تابیده شده و زاویه دید ناظر، عواملی هستند که در تمامی المانهای داخل خیابان باید رعایت شوند و ترکیبی مناسب و زیبا با هم داشته باشند و دارای طرحی خوب و استاندارد باشند.
علائم راهنمایی و رانندگی، چراغهای روشنایی، صندوق پست، سطل زباله، تابلوهای نام خیابانها، تلفن عمومی، آگهیها و تبلیغات دیواری، ایستگاههای اتوبوس، سردر فروشگاهها و تمامی این موارد در ارتباط با هم هستند و اثر فراوانی در دید عموم میگذارند. این عناصر باید دلپذیر و زیبا باشند و با رعایت اصول زیباشناسی و ترکیببندی مناسب، در زیباسازی شهر کمک کنند؛ چرا که محیط شهری نیازمند این زیباییهای بصری است تا از آثار منفی روانی بر شهروندان بکاهد. گرافیک محیطی، فضا و محیط زندگی را زیباتر و با نشاطتر میسازد و به محیط شهری نظم و انسجام میبخشد.
