کلنگ ساختمان جدید کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران که ترکیبی است از معماری قدیم و جدید ایرانی سال 1375 به زمین خورد. این ساختمان که در تپه‌های عباس‌آباد تهران واقع شده، اسفند 1383 در 8 طبقه افتتاح شد. این ساختمان در مقابل زلزله 9 ریشتری و حوادث غیرمترقبه دیگری از قبیل آتش‌سوزی کاملاً مقاوم است.

اين ساختمان بـه گونه اي طراحي و ساخته شده كـه عـلاوه بـر مديريت، واحدهاي پشتيباني، و پاركينگ، هشت مـركـز مهم و تخصصـي كتابداري و مجمـوعـه هـاي كتاب هاي مرجع و غيـر مرجع چاپي، نسخـه هـاي خطـي و كتاب هاي نادر، منابع غيركتابي را در خود جا بدهد و قابليت آن را داشته باشدكه بتواند با تغييراتي كه در حوزه فناوري – به خصوص فناوري اطلاعات- روي مي دهد هماهنگ شود. همچنين ساختمان جديد ايـن امـكان را فراهم مي آورد كه مراكز تخصصي كتابداري بتوانند با هم در ارتباط مستقيم و تعاملي باشند.

ساختمان جدید كتابخانه ملي حدود 97000 مترمربع بنا دارد و هشت واحد در آن پيش‌بيني شده است. اين ساختمان در شرايط عادي 4 ميليون جلد و در صورت استفاده از قفسه‌بندي فشرده تا 7 ميليون جلد كتاب و نشريه ادواري را در خود جاي مي‌دهد.

فضاهاي لازم براي فعاليت كتابخانه ملي دسته بندي شده‌اند و هشت واحد در برنامه كالبدي طرح شكل گرفته است. اين واحدها تقسيم‌بندي فضايي كتابخانه به شمار مي‌روند كه بر مبناي نوع فعاليت در يك گروه آمده‌اند و بايد از لحاظ ساختماني به يكديگر مرتبط شوند :

واحد 1، براي فعاليتهاي همگاني با 7410 متر مربع زيربنا.

واحد 2، كتابخانه پژوهشي با 16000 مترمربع زيربنا.

واحد 3، خدمات پشتيباني اجرايي با 4560 مترمربع زيربنا.

واحد 4، مديريت خدمات ماشيني اداري و تسهيلات خاص كارمندان با 7960 مترمربع زيربنا.

واحد 5، خدمات نگهداري، با 7130 مترمربع زيربنا.

واحد 6، مخزنهاي بسته، با 20000 مترمربع زيربنا.

واحد 6، مخزنهاي بسته، با 20000 مترمربع زيربنا.

واحد 7، مركز تحقيقات اسلام‌شناسي – ايران شناسي، براي 1150 استفاده كننده با 2080 مترمربع زيربنا.

واحد 8، تسهيلات پاركينگ با 7000 مترمربع زيربنا.

جمع زيربناي واحدها با احتساب ضريب 25% براي آمد و شد افقي و عمودي 90000 مترمربع است. در ساختمان جديد كتابخانه ملي پنج تالارمطالعه تخصصي وجود دارد:

تالار مطالعه منابع علوم و فنون

تالار مطالعه منابع و مراجع

تالار مطالعه منابع علوم اجتماعي

تالار مطالعه منابع علوم انساني و هنر

تالار مطالعه نسخه‌هاي خطي

‌گنجايش اين تالارها بالغ بر 1500 نفر است.

براساس خواص ذاتي و ماندگار طرح و ديگر شرايط پيراموني و معيارهاي طراحي اندام بنا به صورت گسترده، فشرده و با تركيبي از نظم و آزادي در نور و هواي اين سرزمين شكل مي‌گيرد و عناصر آن جاي خود را در اين اندام مي‌يابند. فضاهايي كه مورد مراجعه مردم است به طور طبيعي در طبقه همتراز ميدان و يك طبقه زير و يك طبقه روي آن قرار مي‌گيرند و چون شاخه‌هاي درخت يا درختاني در زير نور در هم بافته مي‌شوند.

نور افق از روزنه هاي حاشيه فضاها و نور خط الراسي از نورگيرهاي سقفي و نور پيشاني از پنجره‌هاي اسپري همه اين فضاها را غرق در نور مي‌كند. جستجوي نور، سقف بعضي از فضاهاي داخلي را كه در جوار فضاهاي پيراموني با سقف كوتاه قرار دارند تا ارتفاع سه طبقه مي‌رساند كه يادآور تالارهاي مرتفع معماري گذشته در تركيب با شاه‌نشين‌هاي اطراف آن است. مخازن همجوار تالارهاي مطالعه كه به روشنايي نياز ندارند به طرف جبهه غرب كه پنجره‌هاي گسترده را برنمي‌تابد كشيده مي‌شوند. مخازن بسته مركزي، سنگين‌ترين فضاهاي طرح، زير اين فضاها قرار مي‌گيرند و مركز قفل بنا را پايين مي‌آورند و براي احتراز از نور و سيلات احتمالي از حاشيه بنا دور مي‌شوند.

سبك‌ترين عنصر طرح يعني دفاتر رياست و دفاتر خدمات اداري تا بالاترين تراز ساختمان صعود مي‌كنند و بر فراز اين دفاتر فضاي محصور آنتنها و بشقابهاي مخابراتي قرار مي‌گيرند.