طراحی احجام هندسی اولیه، اولین گام در طراحی فرمهای معماری است. این فرمها ملموس، جذاب و بدون مخالف هستند و عموماً همه افراد جامعه به آنها توجه میکنند. این فرمها برای مناطق با آب و هوای نامساعد بسیار مناسب هستند. در ادامه با این فرمها آشنا میشویم تا بتوانیم به گونهای معمارانه و اصولی آنها را با هم ترکیب کنیم.
۱. مکعب: نماد سکون و آرامش در احجام هندسی
مکعب خالصترین فرم میان احجام است و تداعیکننده سکون و آرامش میباشد. این فرم برای طراحی فضاهایی که نیازمند آرامش و سکون هستند، مانند مسجد، نمازخانه، عبادتگاه، کتابخانه و کلاس بسیار مناسب است. بدیهی است که این فرم برای فضاهای پرهیجان و نیازمند تنوع فضایی مناسب نیست؛ یعنی ترجیحاً فضاهایی مانند رستوران، گالری، بازار و مراکز خرید نباید مکعبی طراحی شوند.
باید توجه داشت که هر چه فرم مکعب ناخالصتر و خردتر باشد، خاصیت خود را از دست میدهد. این فرم، خودنما نیست و در کنار تمام فرمها، حتی فرمهای کاملاً غیر هندسی، میتواند استفاده شود. فرم مکعب در بناهایی که در کنار ابنیه باارزش ساخته میشود یا به عنوان حجمی الحاقی به بناهای دیگر، مناسبترین فرم است.
مکعب فرمی بدون جهت و نمادی برای بیجهتی و درونگرایی است. در صورتی که تمایل داشته باشیم در داخل مکعب فرمهایی به منظور افزایش پیچیدگی طراحی کنیم، باید فرم داخلی را خرد و پیچیده در نظر بگیریم. این فرم در میان ادیان الهی مقدسترین فرم میباشد و سمبل زمین و خانه نیز است.
۲. مکعب مستطیل: تداعیگر حرکت و تکرار
این فرم با کشیدگی خالص خود، تداعیگر مسیرهای حرکتی، فرمهای ریتمدار و کاربریهای تکراری است. ضمناً، این فرم برای قرارگیری در کنار فرمهای دیگر بسیار مناسب است. عملکردهای مناسب این فرم عبارتند از: کلاس، تجاری، رستوران، اقامتی و هر گونه فضای تکرارپذیر. در این فرم با ایجاد انحنا در بدنه، تنوع زاویه دید آن افزایش مییابد.
۳. استوانه: فرمی برونگرا و متمرکز
فرم استوانه فرمی برونگراست و یا حتی کاملاً متمرکز با جهت رو به مرکز است. این فرم مناسب فضاهایی که حضور انسانها در آن طولانی است، نمیباشد؛ به همین دلیل برای فضاهایی از قبیل لابی، سالن عمومی و پذیرایی یک واحد مسکونی مناسب است. اگر داخل فرم استوانه فضای مسکونی طراحی شده باشد، عموماً داخل آن به مکعبهایی تقسیم شده است.
معمارانی همچون ریچارد میر و تادئو آندو از این فرم هندسی و زیبا به وفور استفاده کردهاند. این فرم به علت انعطاف جداره بیرونی، روحیهای دلنشین و متمایز به حجم میدهد. همچنین برای طراحی آمفیتئاترها و استادیومهای ورزشی فرمی مناسب میباشد.
.jpg "معرفی احجام هندسی")
۴. هرم: نماد قدرت و پایداری
این فرم، نمادینترین و پرداستانترین فرم میباشد و بسیاری از فرقهها آن را سمبل خود میدانند. این فرم گاه نماد قدرت و گاه نماد پایداری است. از سرزمین فراعنه تا اقوام مایا و نیز در شرق دور، همه برای قدرت و اقتدار خود از آن استفاده کردهاند.
از این فرم برای رساندن مفهوم ارتباط زمین و آسمان استفاده میکنند. این فرم تا امروز نیز هنوز زیبایی و جذابیت خود را حفظ کرده است. هرم معکوس از ناپایدارترین فرمهاست.
۵. مخروط: نماد اتصال به آسمان
این فرمها بعد از فرم هرم، عموماً به عنوان گنبد و بام استفاده شده و به صورت تنها و مستقل به کار میروند. در اماکن مذهبی، این فرم نماد اتصال انسان به آسمان است.
مناسب است برای شروع طراحی فرم، احجام اولیه را ترسیم کرد و سپس روی جدارههای آن کار کرد و حتی قسمتهایی از آنها را برش داد. میتوان مجموعهای از این فرمها را که توسط معماران مختلف استفاده شده است، جمعآوری و تحلیل کرد. معمارانی که از احجام اولیه استفاده زیادی میکنند عبارتند از: مایکل گریوز، ماریو بوتا، تادئو آندو و ریچارد میر.
.jpg "معرفی احجام هندسی")
.jpg "معرفی احجام هندسی")
۶. احجام بیهندسه: خلق فضاهای نو و پویا
احجام بدون هندسه یا احجامی که روش طراحی هندسی آنها مشکل است، عموماً برای فضاهایی استفاده میشوند که مدت زمان استفاده فرد از آن، اقامت شبانه را شامل نمیشود. ایجاد تنوع بصری در فضا و خلق فضاهای تجربه نشده از خصوصیات این فرمهاست که آنها را متناسب با عملکردهایی همچون تریا، کافیشاپ، راهرو، گالری، کیوسکها، فروشگاهها و سالنهای لابی میکند.
این فرمها کانون توجه میشوند و مناسب استفاده در کنار بافتهای باارزش تاریخی یا آثار معماری با قدمت نیستند. در عوض برای ساخت فرمهایی که منجر به افزایش مخاطب شوند و کانون توجه باشند، عالی عمل میکنند. این فرمها را با تمرین و تجربه طراحی زیاد میتوان طراحی کرد. البته شاید راه مناسبتر، استفاده از نرمافزارهای طراحی باشد. فرمهای غیرهندسی توسط معمارانی چون فرشید موسوی، پیتر آیزنمن، زاحاحدید و لیبسکیند استفاده شده است.
منبع: کتاب معماری، فرم، کانسپت – نویسنده: دکتر مرتضی صدیق
