مقدمهای بر اصول ترکیب احجام در معماری
یکی از بنیادیترین روشها برای خلق فرمهای جدید و خلاقانه در معماری، ترکیب احجام خالص با یکدیگر است. در این مطلب، به بررسی اصول و روشهای کلیدی ترکیب احجام میپردازیم تا با استفاده از آنها، فرمهای نوآورانهای ایجاد کنیم. اتصال دو یا چند فرم اولیه، سادهترین راه برای شروع است؛ البته هر فرم، نمادی از یک عملکرد خاص بوده و انتخاب آن را جهتدهی میکند.
برای مثال، فرم مکعب برای فضاهایی که نیازمند تمرکز هستند، فرم مکعبی خطی برای کاربریهای اقامتی و آموزشی، و فرم استوانه برای فضاهایی مانند رستوران و لابی که به تنوع دید یا انتخاب جهت حرکت نیاز دارند، مناسب است. با کنار هم قرار دادن این فرمها میتوان کاربریهای متنوعی را طراحی کرد، هرچند این رویکرد نیازمند زمینی باز و بدون محدودیت است. برای دستیابی به ترکیبی هماهنگ، توصیه میشود خطوط اصلی، تقاطع قطرها و تقسیمات طلایی (مانند ۱/۲، ۱/۳، ۱/۴) اضلاع مشخص شده و در ترکیببندی، این خطوط راهنما در امتداد یکدیگر، روی هم یا عمود بر هم قرار گیرند. این شیوه ترکیب فرمهای خالص در آثار معماران برجستهای چون مایکل گریوز، تادئوآندو، کنزو تانگه و ریچارد راجرز به وضوح دیده میشود.
برش زدن احجام؛ روشی برای تنوع و سبکسازی
برش احجام اولیه، آنها را متنوعتر و سبکتر به نمایش میگذارد و امکان حوزهبندی ظاهری کاربریهای متفاوت را فراهم میکند. هر قطعه برشخورده بر اساس ابعاد و فرم خود میتواند عملکردی مجزا مانند فضای اداری یا آموزشی داشته باشد. در فضاهایی مانند حمام، سرویس بهداشتی و آشپزخانه، برش زدن بهترین راه برای حیطهبندی خشک و تر، گرم و سرد یا عمومی و خصوصی است. بهتر است برشها به موازات اضلاع یا خطوط طلایی فرم انجام شوند. پس از برش، میتوان قطعات را با فواصل مختلف از هم قرار داد یا بخشی از آنها را حذف کرد. این تکنیک به دستههایی مانند برش افقی، قائم و مورب تقسیمبندی میشود.
قرینهسازی؛ خلق فرمهای مستحکم و ماندگار
یکی از سادهترین روشها برای ایجاد فرمهای بدیع، قرینهسازی است. در این روش، هر فرم دلخواهی با قرینه شدن در جهات مختلف، به فرمی مستحکم از نظر بصری تبدیل میشود. فرمهای قرینه عموماً چالشهای طراحی کمتری دارند و برای سلیقههای گوناگون قابلپذیرشتر هستند. قرینهسازی حتی فرمهای پیچیده را قابل درک و ساده کرده و یکی از تکنیکهای کلیدی برای خلق فرمهای ماندگار به شمار میرود.
کشیدگی در احجام؛ ایجاد فرمهای خطی و برجها
این روش را میتوان سادهترین و سریعترین راه برای به وجود آوردن فرمهای خطی و طولی با تنوعی فوقالعاده دانست. در این شیوه، هر مقطع پیچیدهای را میتوان در جهت دلخواه امتداد داد و فرمی زیبا و بدیع خلق کرد. این فرمها برای تبدیل شدن به عناصر خطی بنا مانند فضاهای اداری، آموزشی و نمایشگاهی مناسب هستند. در حالت عمودی نیز با استفاده از این تکنیک میتوان زیباترین برجها و ساختمانهای بلندمرتبه را طراحی کرد. کشیدگی، فرم را سنگینتر و خاصتر جلوه میدهد و در مناطقی که نیاز به تهویه مناسب در حجم وجود دارد، این روش پاسخگوی نیازها خواهد بود.
حذف کردن بخشی از حجم؛ تکنیکی برای جذابیت بصری
حذف قسمتی از یک حجم اولیه، آن را از نظر بصری متنوعتر، ملموستر و عمومیتر میسازد و قرارگیری یک کارکرد عامالمنفعه را در آن منطقی میکند. این عمل فرم را جذاب و متمایز از محیط کرده و حجم را در مرکز توجه قرار میدهد. حذف بخشهای بالایی، حجم را سنگینتر و حذف قسمتهای پایینی، آن را سبکتر جلوه میدهد.
ایجاد شکست در احجام؛ راهی برای پیچیدگی و کارایی
شکست، یک فرم بسیار ساده را پیچیده و متنوع میسازد. با افزایش سطح خارجی حجم، امکان استفاده بهتر از منظره و تهویه محیط فراهم میشود و کارکردهایی مانند تراس، سایبان و پیلوت را در خود بنا به وجود میآورد. در کنجهای حاصل از شکست فرم، میتوان عناصر شاخصی همچون ورودی را قرار داد. این شکستها و برشها میتوانند تراسها، ورودیها، سایبانها و تاج بنا را شکل دهند.
تکرار و ایجاد ریتم در حجم
با تکرار یک فرم، حتی با پیچیدگیهای خاص، فرمی زیبا و دلنشین به دست میآید. چنین فرمهایی جلال، شکوه و جذابیت ویژهای دارند و در کناره مسیرها جلوهای خاص ایجاد میکنند. ایجاد تکرار و ریتم، بنا را به یادماندنی و متمایز از محیط میسازد و کاربریهای عمومی را در ذهن بیننده تداعی میکند. کاربریهایی همچون فرودگاه، ایستگاه راهآهن، مراکز تجاری و جداره خیابانها نمونههایی از این دست هستند. شکستن ریتم با یک عنصر متمایز، راهی هوشمندانه برای تعریف ورودی بنا است.
حرکت مقطع فرم حول یک محور
این روش فرمی منعطف و متمایز ایجاد میکند، بهویژه که مقطع آن را میتوان بسیار متنوع طراحی کرد و محور حرکت را در زوایای متفاوت تغییر داد. با این تکنیک میتوان فرم را با توجه به خطوط توپوگرافی زمین شکل داد و بنایی کاملاً تابع محیط طراحی کرد. این روش امکان طراحی ساختمانهایی متناسب با تمام اقلیمها و شهرها را فراهم میآورد.
ترکیب صفحات؛ خلق فضاهای سبک و شفاف
این روش بهترین راه برای طراحی فضاهای بسیار سبک و شفاف مانند ویلا، کیوسک، ایستگاه اتوبوس، عناصر مبلمان شهری، رستوران و کافیشاپ است. صفحات میتوانند در حالتهای افقی، قائم و مورب با هم تداخل پیدا کرده و فرمهایی سبک و شفاف ایجاد کنند. استفاده از صفحات در آثار معماران بزرگی چون فرانک لوید رایت و فرشید موسوی به چشم میخورد.
پخ زدن و گرد کردن کنجها
این تکنیک برای سبک کردن و عمومیتر کردن فرم به کار میرود و آن را برای استفاده بهتر از محیط و ارتباط بصری و دسترسی آسانتر آماده میسازد. پخ زدن و گرد کردن گوشهها باید با تناسبات بصری صحیح انجام شود و میتواند با خطوط طلایی فرم موازی بوده یا عمود بر آن شکل گیرد.
منبع: کتاب معماری، فرم، کانسپت |
