شنبه های نگاه آرل به تهران: کلیسای مقدس، گوهری در مجموعه آرارات تهران

معرفی کلیسای صلیب مقدس آرارات

کلیسای صلیب مقدس یکی از مهم‌ترین و زیباترین بناهای تهران به شمار می‌رود که توسط معمار مشهور ایرانی-ارمنی، رستم وسکانیان طراحی و اجرا شده است. این بنای زیبا، تاریخچه‌ای غنی از هنر و معماری ارامنه تهران را به نمایش می‌گذارد و با قدمت ۳۰ ساله خود، به عنوان اولین بنای تمام بتنی ایران شناخته می‌شود. این پروژه، جسارت و بینش مذهب مسیحیت ارامنه را در پلان، نما و کالبد خود به تصویر می‌کشد. کلیسای صلیب مقدس بین سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ (۱۹۸۵ تا ۱۹۸۷ میلادی) ساخته شده و از بناهای ارزنده و ماندگار شهر تهران محسوب می‌شود.

ویژگی‌های معماری کلیسای صلیب مقدس

صلیب مقدس، کلیسایی کوچک و زیباست که در ضلع جنوبی مجموعه آرارات تهران واقع شده است. سایت بنا پیش از آنکه به مکانی برای ساخت کلیسای مذهبی تبدیل شود، یک گورستان قدیمی مختص ارامنه بود و حتی قدمت برخی قبرهای موجود در محوطه کلیسا از خود مجموعه بیشتر است. کلیسا در مرکز محوطه قرار گرفته و نمای زیبایی از یک بنای تمام بتنی را به نمایش می‌گذارد.

ساخت کلیسای صلیب مقدس در سه مرحله بتن‌ریزی انجام شده و از هیچگونه متریال دیگری در ساخت آن استفاده نشده است. این سه مرحله شامل پی و دیوارهای اصلی، سقف و فرم صلیب‌های چهار طرف نما می‌باشد. قالب بتن نیز چوبی بوده که با توجه به دقت ساخت و یکپارچگی بنا، شاهکاری بزرگ در نوع خود به شمار می‌رود.

قرینه‌سازی و حفظ تعادل در تمام نقاط کلیسا که بر اساس الگوی چلیپایی شکل گرفته، کاملاً مشهود است. این مکان در پلان و نما قرینه بوده و الگوی مدولار صلیب به زیبایی در ماهیت داخلی و خارجی آن حفظ شده است. هسته مرکزی عبادتگاه با چهار صلیب عظیم احاطه شده که به عنوان حافظ عابد در نظر گرفته شده و از کانسپت‌های طراح به شمار می‌رود.

در داخل بنا، عنصر صلیب به شیوه‌ای دیگر خودنمایی می‌کند. ایجاد چهار پنجره باریک عمودی در چهار ضلع سقف و نفوذ نور از این چهار مدخل کوچک، یک صلیب کم‌رنگ نورانی را در سقف کلیسا ایجاد می‌کند. شاید این اقدام طراح از زیباترین ویژگی‌های معماری در استفاده از نور به عنوان یک کانسپت برای فضای مذهبی باشد. کاهش نفوذ نور طبیعی به داخل و عدم وجود بازشو (پنجره)، این کلیسا را به نمونه‌ای جالب، منحصربه‌فرد و زیبا نسبت به سایر کلیساهای ایران تبدیل کرده است. در حالی که اکثر کلیساهای جامع تهران و شهرستان‌ها از طرح و برنامه‌ای یکسان پیروی می‌کنند، صلیب مقدس از نظر متریال و نورگیرها رویکردی منحصربه‌فرد و متفاوت در پیش گرفته است.

درباره معمار بنا: رُستُم وسکانیان (Ռոստոմ Ոսկանյան)

رستُم وسکانیان، معمار ایرانی ارمنی‌تبار، در سال ۱۳۱۱ خورشیدی در شهر تبریز به دنیا آمد. خانواده وسکانیان زمانی که او شش سال داشت به تهران نقل مکان کردند. او تحصیلات متوسطه خود را در رشته ریاضی در دبیرستان البرز به پایان رساند که نقطه شروع فعالیت‌های طراحی او به شمار می‌رفت.

وی پس از پایان دوران متوسطه وارد دانشگاه هنرهای زیبای تهران شد و تا سال ۱۳۳۸ در رشته معماری این دانشکده ادامه تحصیل داد و با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل شد. با کسب این موفقیت، دولت ایران بورسیه تحصیلی در اختیار وی قرار داد و رُستُم برای تکمیل تحصیلات خود راهی پاریس شد.

برخی از آثار مهم وسکانیان:

کلوپ ارامنه: ۱۳۴۵ شمسی

بنای کودکستان ارامنه تبریز: ۱۳۵۰ شمسی

ورزشگاه آرارات تهران: ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۴ شمسی

عبادتگاه صلیب مقدس: ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ شمسی

مرکز فرهنگی هنری شوشی در آرتساخ: ۱۳۸۳

گالری تصاویر کلیسای صلیب مقدس

مجموعه فرهنگی ورزشی آرارات تهران با قدمت ۷۲ ساله و مساحت ۵۲ هزار متر مربع، از قطب‌های مهم شهر تهران به شمار می‌رود و کلیسای صلیب مقدس همانند گوهری زیبا در قلب آن خودنمایی می‌کند. با وجود اینکه بازدید از این مکان برای عموم میسر نیست و فقط ارامنه تهران مجاز به استفاده از آن هستند، وبسایت معماری آرل گالری تصاویری از این مکان منحصربه‌فرد را برای شما فراهم کرده است.

اگر شما هم از این کلیسا بازدید کرده‌اید، تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.