طراحی ساختمان جدید و چند منظوره بانک پاسارگاد – رضا دانشمیر

ساختمان مرکزی جدید بانک پاسارگاد با کاربری چندگانه، توسط معمار سرشناس ایرانی، رضا دانشمیر طراحی شده است. این پروژه برجسته که در سال ۲۰۱۳ برای مسابقه‌ای بزرگ ارائه شد، نمونه‌ای از تلفیق معماری مدرن با مفاهیم سنتی ایرانی است. در این بخش قصد داریم نگاهی دقیق به جزئیات و فلسفه طراحی این ساختمان بیاندازیم.

مشخصات کلی طرح ساختمان بانک پاسارگاد

معمار: رضا دانشمیر (دفتر مهندسان مشاور حرکت سیال)

موقعیت: تهران، ایران – بلوار میرداماد (منطقه ۳)

مساحت کل: حدود ۴۷,۰۰۰ مترمربع (زیربنا)

سال طراحی: ۱۳۹۲ (۲۰۱۳ میلادی)

کارفرما: بانک پاسارگاد

وضعیت پروژه: طرح پیشنهادی در مسابقه معماری (رتبه سوم یا طرح برجسته)

تیم طراحی: رضا دانشمیر، کاترین اسپیریدونوف، ایمان ندایی، هومن فرخی، مسعود سلامیان

مقدمه و زمینه پروژه

در سال ۱۳۹۲، بانک پاسارگاد مسابقه‌ای بزرگ برای طراحی ساختمان مرکزی جدید خود در بلوار میرداماد تهران برگزار کرد. این مسابقه با حضور شرکت‌های معماری برجسته ایرانی، به دنبال خلق بنایی چندمنظوره بود که نه تنها نیازهای بانکی مدرن را برآورده کند، بلکه به عنوان نمادی از هویت مالی و فرهنگی کشور عمل نماید. رضا دانشمیر، با همکاری دفتر “حرکت سیال” طرحی را ارائه داد که بر پایه تلفیق سنت‌های ایرانی با فناوری‌های نوین و ایجاد فضایی پویا، سبز و کاربرمحور تأکید داشت.

این پروژه در سایتی به مساحت تقریبی ۲۸۳۵ مترمربع (تجمیع چهار پلاک در تقاطع میرداماد و دامن‌افشار) و در مجاورت ساختمان فعلی بانک قرار گرفته است. اتصال بصری و عملکردی این ساختمان قدیمی به بنای جدید، یکی از چالش‌های اصلی طراحی بود. طرح دانشمیر، که به عنوان یکی از طرح‌های برتر شناخته می‌شود، با مساحت کل ۴۷,۰۰۰ مترمربع، به عنوان یک برج چندمنظوره اداری-بانکی-تجاری-فرهنگی طراحی شده و به دلیل نوآوری‌هایش، الهام‌بخش پروژه‌های بعدی شده است.

مفهوم اصلی و فلسفه طراحی

رضا دانشمیر معماری را “ایجاد چشم‌اندازهای جدید” توصیف می‌کند. در این پروژه، مفهوم اصلی بر پایه “حرکت سیال” و احیای عناصر سنتی ایرانی مانند “کوچه‌باغ” استوار است. او با الهام از باغ‌های ایرانی و شریان‌های شهری، فضایی را تصور کرده که مانند یک “رگ حیاتی” در بافت تهران جریان یابد و بنا را به یک فضای عمومی شهری برای تعاملات اجتماعی، تجاری و فرهنگی تبدیل کند.

تلفیق سنت و مدرنیته: دانشمیر از ایده “کوچه‌باغ قدیمی” برای ایجاد مسیری سبز عمودی استفاده کرده است. این مسیر از میدان عمومی طبقه همکف آغاز شده، از شمال به جنوب خیابان را متصل می‌کند و با صعود به طبقات بالاتر، به بام سبز ختم می‌شود. این عنصر، خاطره‌ای از باغ‌های پاسارگاد را با فناوری‌های نوین احیا می‌کند.

پایداری و کارایی: طرح بر پایه اصول معماری سبز طراحی شده و بر کاهش مصرف انرژی (تا ۳۰%) از طریق نورگیری طبیعی، تهویه مطبوع هوشمند و مصالح محلی تأکید دارد. دانشمیر بر “بهره‌وری بالا” تمرکز ویژه‌ای داشته است.

ویژگی‌های کلیدی معماری و کاربری

ساختمان به صورت یک برج ۲۰ طبقه طراحی شده که طبقات آن به صورت هوشمند برای حداکثر کارایی تقسیم‌بندی شده‌اند:

طبقات زیرین (پارکینگ و همکف): ۶ طبقه پارکینگ زیرزمینی با رمپ‌های شیب‌دار کم. طبقه همکف به عنوان شعبه مرکزی بانک و فضاهای بازرگانی اختصاص یافته، با ورودی‌های شیشه‌ای شفاف که حس امنیت و دعوت‌کنندگی ایجاد می‌کند.

طبقات میانی (عمومی و اداری): طبقه اول برای سالن‌های کنفرانس و لابی‌های چندمنظوره. از طبقه ۲ تا ۲۰، فضاهای اداری باز (Open Plan) با پارتیشن‌های متحرک برای بیش از ۱۰۰۰ کارمند طراحی شده است.

عناصر نوآورانه

نما و حجم: نمای دوپوسته با شیشه‌های هوشمند (Low-E) که در برابر گرما و آلودگی مقاوم است. حجم ساختمان با “شکاف‌های شریانی” در طبقات بالا، نمایی پویا ایجاد می‌کند.

فضاهای سبز عمودی: کوچه‌باغ سبز که از طبقه همکف به بام می‌رسد، با گیاهان بومی ایرانی و سیستم‌های جمع‌آوری آب باران طراحی شده است.

فناوری‌های هوشمند: استفاده از سیستم BIM برای مدل‌سازی، میراگرهای اصطکاکی دورانی (DAMPTECH) برای مقاومت در برابر زلزله و سنسورهای IoT برای کنترل نور و دما.

کاربری چندمنظوره: علاوه بر کاربری بانکی، شامل فضاهای تجاری، فرهنگی (گالری و سالن همایش) و تفریحی (بام سبز) است که بنا را به یک “هاب شهری” تبدیل می‌کند.

چالش‌ها و نوآوری‌ها

چالش اصلی، اتصال به ساختمان قدیمی بانک بود که دانشمیر با ایجاد پل‌های هوایی شیشه‌ای و مسیرهای سبز آن را حل کرد. نوآوری کلیدی، استفاده از “طراحی پارامتریک” برای بهینه‌سازی فضاها بود. دانشمیر در این پروژه بر “انسان‌محوری” تأکید دارد: فضاهایی که حس اعتماد و آرامش بانکی را با پویایی شهری ترکیب کند.

وضعیت فعلی و تأثیر پروژه

هرچند طرح دانشمیر برنده نهایی نشد، اما الهام‌بخش اجرای ساختمان هزاره سوم بانک پاسارگاد شد که در سال‌های ۲۰۲۰-۲۰۲۳ تکمیل گردید. این بنا با ویژگی‌های مشابه، نمادی از معماری مقاوم تهران است. طرح دانشمیر همچنان به عنوان مرجعی برای معماری بانکی پایدار در ایران مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.