به دنبال برگزاری نخستین بزرگداشت "ابن سینا" در ایران، بنای یادبودی برپاشد كه تا كنون گردشگران بسیاری را به خود جلب كرده است. بنای ابتدایی این آرامگاه در زمان قاجاریه ساخته شد. در سال ۱۳۳۰ انجمن آثار ملی ایران به مناسبت هزارمین سالروز تولد ابوعلی سینا تصمیم به تجدید بنای آن گرفت. طرح ونقشه بنای فعلی توسط مهندس هوشنگ سیحون به سبک معماری قرنی که بوعلی سینا در آن می زیسته از روی قدیمی‌ترین بنای تاریخ دار اسلامی یعنی برج گنبد کاووس در شهر گنبد کاووس اقتباس شده است.

بنای آرامگاه تلفیقی از دو سبک معماری ایران باستان و ایران بعد از اسلام ومعماری مدرن است. در طراحی این مجموعه از عناصری از هنرمعماری سنتی ایرانی استفاده شده است. عناصری مانند برج، الهام گرفته از برج گنبد قابوس، باغچه‌ها متاثر از باغهای ایرانی، آب نماها الهام گرفته از حوض خانه‌های سنتی و نمائی با روکار سنگهای حجیم و خشن خارا که با سنگ گرانیت کوهستان الوند آراسته شده و الهام گرفته کاخهای باستانی ایرانیان است.

طراح بنا، طرح خود را به نحوی پیش بینی کرده بود که هم یادآور یکی از مقابر عصر زندگی ابن سینا و هم نشانه ای از تکامل فن معماری جدید باشد. این است که معمار بنا در قسمت زیرین، روحیه‌ی بناهای مصر، ایران و یونان قدیم را با تمام عظمت و جلال آنها نشان می‌دهد و در قسمت زبرین، روش معماری مقبره "قابوس" رعایت شده است.طراح ساختمان نشان داده است که ابن سینا یک فیلسوف و متفکر بزرگ اسلامی است که بنای افکارش بر علوم و اطلاعاتی که ازملل قدیمه رسیده، قرار دارد.سنگ‌های خشنی که با ابعاد نسبتاً بزرگ در قسمتهای زیرین بنا به کار رفته، روحیه‌ استحکام و قدرت را ظاهر می سازد و ظرافت آمیخته با عظمتی که در برج و پایه‌های آن دیده می شود، تفاوت آن‌ها را با سنگ‌های خشن نشان می‌دهد.باغچه ها و چشمه‌هایی که در حیاط ورودی ساختمان کارسازی شده، نمونه‌ی کوچکی از باغ‌های معلق "بابل" همراه با طراوتی مشرق زمینانه است. زمین محوطه و زیر بنای آرامگاه جمعاً سه هزار و نود متر مربع بوده است. که اکنون به هفت‌ هزار افزایش یافته است.ساختمان آرامگاه در سال 1330 به اتمام رسید و در بهمن ماه همان سال به نمایندگان انجمن آثار ملی تحویل داده شد.

بناي ياد بود بوعلي سينا از دو بخش آرامگاه و برج ياد بود تشكيل شده است .ديوارهاي سنگي و تمام بسته آرامگاه بر گرداگرد محوطه اي نسبتا وسيع نشسته اند تا فضاهاي نه چندان بزرگ اين بخش – كتابخانه ، موزه و مزار – را در بر گيرند .حد فاصل ديوارهاي خارجي وفضاهاي داخلي تماما با خاك پر شده اند و آرامگاه جز در محل ورودي اصلي در شرق و ورودي غربي ، ارتباطي با فضاي باز اطراف ندارد .برج يادبود كه دقيقا بر فراز مزار قراردارد منشوري دوازده وجهي با ستون هاي ظريف و كشيده بتني است كه كلاهكي مخروطي از جنس بتن بر سر دارد .

بخش ارامگاه به مساحت 610 متر مربع ، ساختماني تمام بسته و پوشيده از سنگ خارا است كه كتابخانه ،موزه و فضاي اصلي آرامگاه (اتاق مقبره) را در خود جاي مي دهد . سطحي كه اين فضاها اشغال مي كنند در حدود 35 درصد از سطح كل بخش آرامگاه است و باقي آن با خاك پر شده است . ورودي اصلي به شكل رواقي با ستون هاي قطور نيم مخروطي در شرق بناي آرامگاه قرار گرفته است.دسترسي ديگري نيزاز سمت غرب به فضاي مقبره تامين شده است ؛ كه البته دسترسي فرعي و خدماتي تلقي مي شود.
برج كشيده و بلند يادبود به شكل منشوري دوازده وجهي است كه از استقرار دوازده ستون بتني بر گرد دايره اي به قطر پنج متر بر فراز ساختمان آرامگاه پديد آمده است . اين ستون هاي كشيده هرچه به سمت بالا مي روند به سمت مركز دايره جمع مي شوند و در نهايت به كلاهك مخروطي شكل فوقاني مي رسند .ارتفاع راس برج از روي سكو 21 متر است كه هفده متر آن مربوط به پايه و 4متر آن مربوط به كلاهك مخروطي است.

از مقايسه سطح زير بناي فضاهاي استفاده شده در بخش آرامگاه با سطح قسمتهاي پر شده با خاك ، تعمدي در پديد آوردن تختي وسيع استنباط مي شود . به عبارتي طراح ، به منظور خلق آرامگاهي پر ابهت ، از ديواركشي كاذب پيرامون سطحي قريب به دو برابر ميزان مورد نياز و پركردن آن باخاك ترديدي به خود راه نداده است . به همين علت از اين پس بخش آرامگاه را با نام "تخت" مي خوانيم.

هرچند رديف ستونهاي ياد شده نسبت به ورودي آرامگاه ، سكو و برج فراز آن كاملا متقارن است ، اما نسبت به حجم اصلي تخت متقارن نيست ، و احجام سنگي دو طرف اين فضاي نيم باز با هم يكسان نيستند و با شكست هايي به تدريج به عقب مي نشينند .تفاوت جنس ستونهاي بتني رواق با با ديوارهاي سنگي اطراف بخش ورودي را از احجام دو طرف خود متمايز مي كند.

يكي ديگر از ويژگيهاي تخت ، پلكان تمام سنگي است كه از ميان ديوارهايي از همان جنس به بالا مي روند . اين پله ها مانند شكافهايي در دل"تخت" سنگي طراحي شده اند ؛مخصوصا پلكان جنوبي كه با لغزش مختصري نسبت به محور برج قرار گرفته است كيفيت فضايي خاصي را پديد مي آورد.

دو شيبراهه غربي ( در طرفين ورودي فرعي آرامگاه ) كه كاملا نسبت به محور برج متقارنند –اگر چه در پشت ساختمان واقع شده اند – از نقاط قابل تامل در طرح "تخت" محسوب مي شوند.

درون "تخت" انتظام فضايي ساده اي دارد . فضاهاي كتابخانه و موزه در طرفين محوري قرار گرفته اند كه پس از عبور از يك گره مربع شكل فرد را به اتاق مقبره مي رساند . اين ساختمان به واسطه احاطه شدن با احجام خاكريزي شده اطراف و بسته بودن جداره هاي بيروني ، و ضخامت و سنگيني ديوارهاي داخلي همچون بناهاي زيرزميني مي نمايد.سطح روي تخت پهنه نسبتا وسيع و بازي است و برج رفيع ياد بود ، نشسته بر يك سكو ف تنها عنصر بارز آن محسوب مي شود . دو محوطه سبز در شمال و جنوب اين فضاي باز گسترده ، به دليل آنكه اتصالي با برج و سكوي زير آن ندارند تاثير زيادي بر فضاي پيرامون خود نمي گذارند ؛ همچنانكه پيوندي نيز ميان محوطه هاي تالا و پايين تخت به وجود نمي آورند.برج ياد بود واجد دو قسمت است : قسمت پايه كه به دليل وجود ستونهاي كشيده و بلند گرداگرد آن سبك و شفاف به نظر مي رسد ، و قسمت فوقاني يعني كلاهك مخروطي شكل بالاي برج كه توسط پايه مذكور برپا داشته شده است .جمع شدن تدريجي ستونهاي پايه برج ، و شكل مخروطي كلاهك روي آن ، اشاره مستقيمي است به حركت به سمت آسمان و ميل به اوج گرفتن.

در طرح برج ، هندسه از عوامل اساسي و مهم شكل گيري اجزا و عناصر است .انتخاب يك چند وجهي منتظم محاط بر دايره در قاعده ، طرح ستونها به گونه اي كه با بيشتر شدن ارتفاع به سوي مركز دايره جمع مي شوند ،و انتخاب حجم خالص مخروط به عنوان اختتاميه برج ،‌هيئتي كاملا هندسي براي برج به همراه مي آورد ؛كه نشانگر مقيد بودن طراح به نظم ، تقارن و هندسه در اين بخش از مجموعه است . انتخاب جنس بتن صاف و تراشيده براي برج موجب ميشود كه نظم و هندسه اي كه از آن سخن رفت، چشمگيرتر شود و در نهايت ، برج به شكل حجم كاملا تراشيده و خراطي شده اي بر فراز سكوي كم ارتفاع ديده شود.