باغ موزه ی قصر، تبدیل زندان قصر به موزه، آرش مظفری

باغ موزه قصر: تولدی دوباره از دل تاریخ

پروژه‌ی بازسازی زندان قصر به شکل باغ موزه قصر توسط دفتر معماری EBA یکی از بهترین تغییرکاربری‌ها و بازسازی‌های سال‌های اخیر در ایران است که تحت مدیریت معماری آرش مظفری رخ داده است. بازسازی یک زندان با هزار سابقه سیاسی و امنیتی به یک فضای عمومی و شهری با کاربری تفرج و خوش‌گذرانی بی‌شک در کنار پاسخ‌گویی به نیازهای طبیعی شهری، اشاره‌ای جذاب در سیر تحولات یک جامعه به حساب می‌آید. این پروژه از معدود کارها در وادی هنر و معماری است که با تحولات انقلاب اسلامی هم‌راستاست.

ساختمان‌های موجود این بنا که در گذشته زندان‌های ترسناکی بوده و در خاطرات زندانیان آن باقی مانده است؛ در حال حاضر به فضاهایی آرام، گالری‌های زیبا و آرامش بخش، کتابخانه‌ها، آمفی تئاترها، کافه‌ها و رستوران‌هایی مدرن تبدیل گشته‌اند که نه تنها باعث جذب ساکنان اطراف و بالا بردن سطح کیفی منطقه خود، که به مکانی برای اجتماع تمامی ساکنین شهر تهران پدید آمده است. این مجموعه پس از افتتاح، مورد استقبال خیره کننده مردم قرار گرفته است. آمار به دست آمده در دوره ۱۲ روزه عید نوروز در سال جاری، نشان دهنده ۶۰۰۰ بازدید در طول روز و جمعا ۱۲۵ هزار نفر بازدید کننده در طول تعطیلات بوده است.

با توجه به بهره برداری از فضاهای فرهنگی شهرداری تهران، به نظر نمی‌رسد که این مجموعه با محدودیت‌های شدیدی در مواجه با میزان بازدیدکنندگان روبه‌رو گردد. بنابراین، این نوع سرمایه‌گذاری در حفاظت و نگهداری از سایت‌های تاریخی در مقیاس ملی، معقول و قابل بازگشت به نظر می‌رسد.

تعداد و تنوع کاربران این باغ موزه، قطعا تصویری متفاوت از موفقیت را در این پروژه در جذب گروه‌های متفاوت اجتماعی داشته است. تبدیل زندان قصر به باغ موزه قصر توسط معمار آرش مظفری از شرکت شاخه تجربی معماری (EBA) و به سفارش شهرداری تهران انجام گرفته است.

پس از برگزاری تعداد زیادی از رویدادهای اجتماعی در باغ موزه قصر، همچون فستیوال نوروز، چهارمین سمپوزیوم بین‌المللی و تعداد بسیاری اجرای برنامه‌های هنری، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) این موزه را به عنوان خلاق‌ترین موزه در سال ۱۳۹۲ و در کل کشور معرفی نموده است.

گالری تصاویر باغ موزه قصر

در زیر گالری از تصاویر باغ موزه قصر را مشاهده کنید. بر روی عکس‌ها کلیک نمایید.

تاریخچه موزه قصر

فتح علی شاه قاجار درسال ۱۱۷۷ ه.ش در سال دوم سلطنت خود فرمان داد تا بیرون از تهران قصری برایش بسازند. محل قصر در جایی انتخاب شد که در آن زمان به اراضی خرم آباد معروف بود. آن محل در آن هنگام در دره ماهور بود، لذا ناگزیر شدند بعضی از قسمت‌ها را بتراشند و قسمت‌های دیگر را پرکنند. آن گاه در آن جا یک عمارت بزرگ شامل بیرونی، اندرونی، کلاه فرنگی و استخر بنا کردند.

این قصر به تدریج از دوره ناصرالدین شاه با کم توجهی از رونق اولیه افتاد. ناصرالدین شاه امر کرد که فوج قزاق اردوی سالیانه خود را در این محوطه برپا سازد که این شروع کاربری نظامی این منطقه بود. در دوره مظفرالدین شاه باغ قصر قجر به دست اداره ژاندارمری افتاد، باغ به تدریج کاربری خود را از دست داد و قصر نیز متروکه و به ویرانه تبدیل شد. بخش‌های زیادی از قصر قاجار در سال ۱۲۸۴ ه.ش بر اثر بارش شدید باران و وقوع سیل، تخریب شد. با این حال بقایای ساختمان قصر قاجار تا ۱۳۳۷ هجری شمسی باقی بود.

حدود یکصد و سی سال بعد از ساخته شدن قصر قاجار شالوده‌های اولین زندان نوین ایران بر پای ویرانه‌های قصر و زمین‌های پایین دست آن بنا نهاده شد. تا از آبان ماه سال ۱۳۰۸ هجری شمسی نام “زندان قصر” را به خود گیرد.

با پیروزی انقلاب اسلامی و دستاوردهای درخشان جمهوری اسلامی ایران، بر اساس برنامه‌های توسعه فرهنگی شهر تهران در زمان مدیریت جناب آقای دکتر محمد باقر قالیباف، شهردار محترم تهران، در آبان ماه ۱۳۹۱ به نام “باغ موزه قصر” گشوده شد تا روایتگر بخشی از تاریخ و فرهنگ دو سده گذشته این سرزمین باشد.

تحریریه معماری آرل
گرداورنده: مسعود فلاح
منابع : qasr.ir ، memari-tdfs ، archdaily