ساختمان مسکونی بهار در یکی از بافتهای متراکم مشهد شکل گرفته است؛ جایی که افزایش تراکم معمولاً سهم فضاهای باز و نیمهباز را در زندگی آپارتمانی کاهش میدهد. استودیو معماری DIM در این پروژه بهجای تکرار الگوی رایج آپارتمان، دو عنصر آشنا در خانه ایرانی—حیاط و هشتی—را با نیازهای سکونت معاصر بازتعریف کرده است.
مشخصات ساختمان مسکونی بهار
- نام پروژه: ساختمان مسکونی بهار (Bahār Residential Building)
- موقعیت: مشهد، ایران
- دفتر معماری: استودیو معماری DIM
- معماران مسئول: آزاده خرم، هیوا ابنعباس و امیرحسین دعوتگر
- تیم طراحی: نیما قاسمزاده و بهراد رحیمیان
- تیم فنی: مریم جابری
- مساحت زیربنا: ۲۵۰۰ مترمربع
- مساحت زمین: ۵۵۰ مترمربع
- سال تکمیل: ۲۰۲۵
- عکاس: محمدحسن اتفاق
بازگشت حیاط به قلب آپارتمان
ایده اصلی پروژه از یک پرسش ساده آغاز میشود: آیا میتوان کیفیت فضایی خانههای حیاطدار ایرانی را در یک ساختمان میانمرتبه و درون بافت فشرده شهر حفظ کرد؟ پاسخ طراحان، بازسازی ظاهری خانه تاریخی نیست. آنها منطق فضایی حیاط را به درون پلان هر واحد منتقل کردهاند و تراسی مرکزی ساختهاند که نور، هوا و فعالیتهای روزمره پیرامون آن سازمان مییابد.
این تراس صرفاً بالکنی در لبه نما نیست؛ فضای باز در مرکز ترکیب قرار دارد و بخشهای عمومی، خصوصی و خدماتی خانه با آن ارتباط بصری یا فضایی پیدا میکنند. در نتیجه، فضای باز از یک عنصر فرعی به هسته اقلیمی و عاطفی واحد مسکونی تبدیل میشود.
هشتی؛ مرزی میان فضای عمومی و خصوصی
در خانههای تاریخی ایران، هشتی ورود مستقیم از فضای بیرون به حریم خانه را کنترل میکرد. در ساختمان بهار، صورت سادهشدهای از همین فضای واسط میان ورودی و تراس مرکزی قرار گرفته است. این تصمیم، مسیر ورود را از یک راهروی صرف به توالی فضایی تبدیل میکند و گذار از عرصه عمومی ساختمان به فضای خصوصی خانه را خواناتر میسازد.
قرارگیری هشتی و تراس در امتداد ورودی باعث میشود مرکز واحد از همان لحظه ورود قابل درک باشد؛ با این حال، چیدمان فضاها مانع از گشودهشدن ناگهانی تمام حریم خانه میشود. به این ترتیب، مفهوم محرمیت نه با بستن فضا، بلکه با طراحی آستانهها و درجات متفاوت دید شکل میگیرد.
فضای آجری و پیوند داخل و بیرون
در مرکز خانه، فضای آجری میان آشپزخانه، نشیمن، ورودی و تراس نقش واسط را بر عهده دارد. صفحات شیشهای کشویی این بخش، مرز داخل و بیرون را ثابت نگه نمیدارند؛ با بازشدن آنها، فضای زندگی به سمت تراس گسترش مییابد و ساکنان میتوانند متناسب با فصل و شرایط آبوهوایی، میزان گشودگی خانه را تغییر دهند.
آجر دستساز با رنگ و بافت گرم خود، هسته داخلی پروژه را از پوسته سنگی و خویشتندار بیرونی متمایز میکند. این تضاد مصالح فقط یک انتخاب زیباییشناختی نیست: آجر یادآور فضاهای سکونتی در معماری تاریخی ایران است، در حالی که نمای سنگی ساختمان با سیمای متداولتر شهر معاصر گفتوگو میکند.
نور، تهویه و کیفیت زندگی روزمره
قرارگرفتن فضای باز در مرکز پلان، امکان ورود نور طبیعی و جریان هوا را به بخشهایی فراهم میکند که در بسیاری از آپارتمانهای متراکم به جداره بیرونی دسترسی مستقیم ندارند. ارتباط مداوم فضاهای داخلی با تراس، تغییر نور و فصل را نیز به تجربه روزانه خانه بازمیگرداند.
ارزش پروژه به استفاده نمادین از عناصر معماری ایرانی محدود نمیشود. حیاط و هشتی در اینجا ابزار حل مسئلهاند: یکی برای بهبود روشنایی، تهویه و حضور فضای باز، و دیگری برای تنظیم ورود و محرمیت. ساختمان بهار نشان میدهد بازخوانی معماری بومی زمانی معنادار است که یک عنصر تاریخی، عملکرد تازه و قابل لمس در زندگی امروز پیدا کند.
تصاویر و نقشههای ساختمان مسکونی بهار
جمعبندی
ساختمان مسکونی بهار نمونهای از مواجهه غیرتزیینی با معماری ایرانی است. استودیو DIM بهجای بازتولید فرمهای تاریخی، منطق حیاط مرکزی، هشتی و توالی آستانهها را وارد یک ساختمان آپارتمانی کرده است. حاصل کار، خانهای است که فضای باز را از حاشیه پلان به مرکز زندگی منتقل میکند و میان تراکم شهری، محرمیت، نور طبیعی و ارتباط با فصلها تعادل برقرار میسازد.
منبع اطلاعات پروژه: ArchDaily
