معماری نئوکلاسیک: بازگشت به شکوه دوران باستان
فلسفه و تمدن کلاسیک یونان و روم باستان، شالوده فکری و اجتماعی تمدن غرب را تشکیل میدهد و طی ۲۵۰۰ سال گذشته، همواره فلسفه کلاسیک در بینش ذهنی و کالبد فیزیکی این تمدن مشهود بوده است. معماری غرب نیز از این امر مستثنی نبوده و معماری کلاسیک پیوسته در کلیه دورانهای تاریخی مغرب زمین مطرح بوده است. در سرزمین غرب، معماری یونان و روم باستان بهعنوان معماری کلاسیک نامیده میشود. در طی قرون وسطی، معماری رومانسک (رومیوار) و پس از آن معماری رنسانس و باروک، با الهام از معماری کلاسیک عصر باستان طراحی میشدند. در طی قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی، معماری نئوکلاسیک (کلاسیک جدید) مهمترین سبک معماری در غرب بوده است.
احیای نئوکلاسیک در قرن بیستم
در بین دو جنگ جهانی اول و دوم، رهبران حکومتهای دیکتاتوری در غرب همچون موسولینی، استالین و هیتلر طرفدار معماری نئوکلاسیک و شکوه و عظمت گذشته بودند. سبک نئوکلاسیک که در پی بیش از نیم قرن تفوق معماری مدرن از اوایل قرن بیستم مورد بیتوجهی نسبی قرار گرفته بود، به تدریج بعد از انتقاداتی که به سبک مدرن شد، خصوصاً بعد از نمایشگاهی در لندن به نام «نابودی خانههای حومه شهر» در سال ۱۹۷۵، مجدداً بهعنوان یک سبک مهم که میتواند پاسخگوی نیازهای جامعه امروزی باشد مطرح شد.
نئوکلاسیک در برابر پستمدرنیسم
معماری نئوکلاسیک همچون معماران پستمدرن به گذشته توجه دارند، ولی اختلاف عمده بین این دو دیدگاه نسبت به تاریخ وجود دارد. معماری پست مدرن در پی هویت انسان است و تاریخ هر قوم و ملتی از نظر آنها بهعنوان بخشی از هویت آن ملت تلقی میشود. لذا معماری پست مدرن، تاریخ فرهنگی و کالبدی و همچنین دستور زبان معماری هر قومی را در معماری خود در هر منطقه نمایش میدهد. منتها این نمایش به صورت تقلید از موارد فوق نیست، بلکه آنچه که به هویت یک ملت مربوط است در ساختمانهای پستمدرن بهروز در میآید و بر اساس شرایط زمانی و مکانی به صورت جدید و امروزی شده ظاهر میشود. لذا معماران پستمدرن در تغییر دادن تناسبات، رنگها و عملکردهای نمادهای تاریخی به خود تردید راه نمیدهند.
تقدس نظمهای کلاسیک
ولی معماری نئوکلاسیک همچون کوینلن تری انگلیسی (یکی از مهمترین نظریهپردازان سبک نئوکلاسیک) معتقدند که “نظمهای کلاسیک، الهاماتی آسمانی و مقدس هستند”. لذا تغییر دادن آنها صحیح نیست و هر تغییری در آن باعث تبدیل شدن کمال به نقصان میشود. آنها دلیل جاودانگی معماری کلاسیک را در همین میدانند. از نظر معماری نئوکلاسیک، سبک پستمدرن یک مد است، زیرا این سبک اصول جاودانه معماری کلاسیک را با طبع، نظر و منطق زمینی تغییر داده است. معماران نئوکلاسیک، سبک مدرن را نیز سبکی قابل قبول نمیدانند، چنان که کوینلن تری گفته: مدرنیسم پرهیز از هر روشی است که گذشته و خصوصاً معماری کلاسیک را منبع الهام خود میدانند و معماری کلاسیک را به همانگونه که از نظر کالبدی بوده، برای احتیاجات امروزه طراحی میکنند. منتها باید توجه داشت که در داخل این فرمهای تاریخی، کلیه وسایل رفاهی امروزی تدارک دیده میشود.
اگر بخواهیم نئوکلاسیک را در یک جمله تعریف کنیم میتوان عنوان کرد: نئوکلاسیک، پوستهای کلاسیک بر روی امکانات مدرن است. کوینلن تری سوال میکند که چرا مصالح قدیمی صدها سال عمر میکنند، ولی مصالح جدید چنین نیستند و یا چرا ساختمانهای قدیمی دلپذیر هستند ولی ساختمانهای جدید اینطور نمیباشند؟ ما در جامعهای مصرفگرا زندگی میکنیم که از منابع زمینی استفاده کرده و ضایعات را بر جای میگذاریم. شیوههای ساختمانهای سنتی نه تنها از نظر زیستاقلیمی صحیحتر میباشند، بلکه به این دلیل که به جای مصالح مصنوعی، از متریال طبیعی استفاده شده که با روح و روان انسان سازگارتر است، از لحاظ زیباشناختی نیز برتری دارند.
میدان پاتر نوستر، واقع در مرکز لندن – جان سیمسون و توماس بیبی
نظریهپردازان برجسته معماری نئوکلاسیک
لئون کریر: نئوکلاسیک در تضاد با مدرنیسم
لئون کریر، معمار اهل لوکزامبورگ از دیگر معماران مهم این سبک است. به گفته او نئوکلاسیک گزینهای در مقابل مدرنیسم نیست، بلکه در تضاد با مدرنیسم و در مقابل جامعه مصرفگرایی است که آن را حمایت میکند. او روشها و مصالحی که نماد مدرنیسم است مانند استاندارد کردن، پیشساختگی، فولاد، بتن و شیشه را بهعنوان نشانههای تصنعی از یک حکم جزمی فراگیر میداند که هنوز سعی میکنند انحصاری باشد و هر آنچه را که مطابق آن نیست حذف کنند.
برادران کریر و شهرسازی انسانمدار
راب کریر، برادر لئون کریر که او نیز از معماران سبک نئوکلاسیک محسوب میشود بر این نظر است که شهرهای انسانمدار سنتی در اروپا در اثر دو واقعه در قرن بیستم، یعنی جنگ و مدرنیسم، از بین رفتند و به جای آنها شهرهای امروزی شکل گرفتند که سنخیتی با انسان و خصوصیات روحی و فیزیکی او ندارند. بهطور کلی برادران کریر از ایده کامیلو سیت استفاده میکنند. این ایده، طرح یک فضای ممتد شهری بهعنوان یک حجم منفی و ایجاد یک ضربان مهیج برای رسیدن به اوج این تجربه در میدان شهر است. از ساختمان یک کلیسا و یا مدرسه ممکن است برای ایجاد ایده یک نماد شهری بر خلاف طرحهای مدرنیستها استفاده شود که ساختمانهای بزرگ عملکردی با فضای آزاد در اطراف آن طراحی میکنند.
طرح پایتخت حکومت نازیها به سبک نئوکلاسیک توسط آلبرت سپیر، معمار بناها و سیستم شهرسازی آدولف هیتلر
اصول جاودانه در معماری نئوکلاسیک
معماران این سبک، معماری کلاسیک را یک معماری لایزال و بیزمان میدانند. اصول این معماری همانند نظم، تناسب، تقارن، هماهنگی و کمال که در زمان یونان باستان برای خانه خدایان طراحی شده بود، اصولی جاودانه است. خدایان یونان باستان، خدایانی بودند انسانگون در حد نهایت زیبایی، کمال و جاودانگی. لذا خانه آنها نیز میبایست دارای همین خصوصیات میبود. بدین لحاظ معماری کلاسیک نیز باید یک معماری بدون نقص و ایراد باشد.
معبد پارتنون در آتن که میتوان آن را نماد شاخص معماری کلاسیک تلقی کرد، معبدی است که تماماً بر اساس اصول ریاضی و تناسبات هندسی طراحی شده است. حجم ساده و جزئیات این بنای زیبا به گونهای طراحی و اجرا شده که حتی خطای چشم انسان نیز در آن اصلاح شده است. معبد پارتنون ساختمانی به نظر میآید که تمام خطوط افقی آن کاملاً موازی، کلیه ستونها کاملاً عمودی، فاصله بین آنها دقیقاً به یک میزان، قطر آنها به یک اندازه و عمق شیارهایی روی ستونهای دوریک بنا از پایین تا بالا یکسان است. باید توجه داشت که در معبد پارتنون یک خط مستقیم وجود ندارد و تمامی نکاتی که ذکر شد و رسیدن به این حد کمال، تنها با تنظیم و تصحیح دقیق هندسی ممکن بوده است.
اسکیس طراحی شهری توسط لئون کریر
طرح لئون کریر برای خانههای مسکونی
به لحاظ موارد اشاره شده در فوق، شاهد بودهایم که در غرب همواره مکتبها و سبکهای مختلف فکری و هنری ظهور کرده و پس از چندی مطرود و به حاشیه رانده شده، ولی معماری کلاسیک حضوری شاخص و پیوسته در کلیه دورانها داشته است. خانه خدایان و یا به عبارتی معابد یونانیان باستان، منبع الهام بسیاری از ساختمانهای مهم در طی ۲۵۰۰ سال گذشته در غرب بوده است. معابد، کاخها و بناهای حکومتی روم باستان، کلیساهای عظیم قرون وسطی، کاخها و کلیساها در دوره رنسانس، باروک و عصر روشنگری، آسمانخراشهای اوایل قرن بیستم و ساختمانهای حکومتی در عصر فاشیسم، نازیسم و استالینیسم و بسیاری از خانههای مسکونی در حومه شهرهای آمریکا و کانادا در طی چندین دهه اخیر، از معماری کلاسیک الهام گرفتهاند.
معابد دوریک
بدون شک این معماری به صورت الگویی بدون نقص در تمامی اعصار برای بینشها و تفکرات کاملاً متفاوت، از دموکراسی گرفته تا فاشیسم و سوسیالیسم، مورد توجه بوده و از آن تقلید شده است. ساختمانهای ساخته شده به این سبک نیز کاملاً متنوع بوده است؛ از معابد نمادپرست تا کلیساهای عظیم، خانهها و قصرهای باشکوه، پارلمانها و نهادهای حکومتی، بانکها، بیمارستانها، پاساژها، موزهها، پایانههای مسافری و بسیاری از ساختمانهای دیگر در طی دورههای مختلف به این سبک ساخته شده است.
طرح ویلای ییلاقی آلن گرینبرگ
اتاقهای وزارت امور خارجه آمریکا در شهر واشنگتن
نمونه برجسته: مجتمع کنار رودخانه ریچموند
یکی از پروژههای جالب توجه و موفق به سبک نئوکلاسیک، مجتمع کنار رودخانه ریچموند در مجاورت رودخانه تایمز است. این مجتمع مسکونی در لندن توسط کوینلن تری طراحی شده و شامل آپارتمانها، ادارات، مغازهها و رستورانهای متعدد است. این مجتمع نه تنها لوکس و زیباست و مورد توجه بازدیدکنندگان و اهالی لندن قرار گرفته، بلکه در بازار رقابت معاملات املاک، توجه خریداران زیادی را به خود جلب کرده است. نکته حائز اهمیت این میباشد که تری در این محل یک مجتمع تاریخی طراحی کرده و به نظر میآید که ساختمانها متعلق به قرن ۱۸ میباشند، ولی تمام امکانات و ملزومات مدرن در آنها در نظر گرفته شده است.
مجموعه چند منظوره کوینلن تری در کنار رودخانه ریچموند
از دیگر معماران صاحبنام این سبک میتوان به دیمیتری پاپاداکیس، آلن گرینبرگ، رابرت ادم، کلاف ویلیامز الیس و رابرت استرن اشاره کرد.
ویژگیهای کلیدی سبک نئوکلاسیک
ویژگیهای سبک نئوکلاسیک در حال حاضر به قرار زیر است:
۱. پیاده کردن طرحها و نمادهای معماری کلاسیک برای عملکردهای معاصر.
۲. ایجاد امکانات جدید و مدرن در داخل بنا.
۳. رعایت تناسبات هندسی کلاسیک در طرح بنا.
۴. بهکارگیری مصالح سنتی مانند سنگ، آجر، و چوب.
نمونههایی از معماری نئوکلاسیک در تهران
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
