معماری نئوکلاسیک که در عصر قاجاریه به آن معماری فرنگی اطلاق میشد، در این دوره هم ادامه پیدا کرد. ولی دو تفاوت عمده نسبت به دوره قبل وجود داشت. در زمان قاجاریه، معماری نئوکلاسیک سبکی بود عمدتا برای طراحی کاخهای اشراف و امرا که در باغها و املاک آنها مورد استفاده قرار میگرفت. ولی در این دوره این سبک معماری بیشتر برای ساختمانهای برونگرا در بدنه شهری و خصوصا بناهای حکومتی، اداری و خدماتی مانند استانداریها، شهرداریها و هتلها به کار برده شد. تفاوت دیگر، با توجه به آنکه این بناها در دوره اخیر غالبا جنبه استفاده عمومی داشتند، لذا ابعاد ساختمانها بزرگتر و وسیعتر از دوره قبل بود.
در این دوره در ساختمانهای این سبک، مواردی از نمادهای نئوبارک و رومانتیک نیز مشاهده میشود.
ویژگیهای کلی سبک نئوکلاسیک در دوره پهلوی اول
۱- تقارن محوری در پلان و نما
۲- سه وجهی بودن نما و پلان – پله و بخش ورودی در وسط و دو بال در طرفین آن
۳- نمایش نمای آجری و گچبری با تقسیمبندیها و ابعاد نمای سنگی
۴- ستونها و تزئینات عصر کلاسیک یونان و روم باستان
۵- تقسیمات عمودی در نما
۶- بازشوها به صورت کشیده و عمودی
۷- بامها به صورت شیبدار با پوشش شیروانی
۸- نردهها به شکل صراحی
۹- قوسها به صورت نیمدایره و یا کمانی
معماری نئوکلاسیک خردگرا
مدرسه بوزآرت در پاریس، همواره یکی از معتبرترین مدارس معماری اروپا بوده و بسیاری از معماران تراز اول دنیا در این مدرسه تحصیل کردهاند. سبک اصلی این مدرسه که بیش از ۳۵۰ سال قدمت دارد، معماری نئوکلاسیک بوده است. با آغاز جنگ جهانی اول، و با توجه به مسائل مطرح شده توسط معماران مدرن، نماهای ساده و بیپیرایه معماری مدرن مورد توجه مسئولین و معماران این مدرسه قرار گرفت. از این زمان، طرحهای ساختمانی در این مدرسه با حداقل تزئینات و نمادهای پرکار نئوکلاسیک انجام شد.
«معماران پیشرو ضمن رعایت برخی از اصول سبک نئوکلاسیک نظیر تقارن، رعایت سلسله مراتب فضایی، استفاده از عناصر و قوانین ترکیب سبک مذکور، با بهرهگیری از تکنیکهای جدید ساختمانی و به خصوص بتن و استفاده از اصول منطقگرایی، از شیوه معماری نئوکلاسیک با حذف بخش عمدهای از تزئینات و نقوش در قالب اشکالی سادهتر استفاده نمودند. این ساختمانها ضمن تعدیل ویژگیهای سبک نئوکلاسیک نظیر تاریخگرایی و یادمانگرایی، به طرز شگفتآوری نیز ساده و بیپیرایه شدهاند.» (پاکدامن ۱۳۷۶، ۱۳۶)
میتوان بیان داشت که معماری نئوکلاسیک خردگرا سبکی بینابین است. از یک طرف ساختمانهای این سبک، همانند بناهای نئوکلاسیک، دارای تقارن در پلان و نما نسبت به محور ورودی در وسط ساختمان میباشند. همچنین در این بناها تقسیمات عمودی در نما، ارتفاع بیشتر بخش ورودی نسبت به دو بال جانبی و تاکید بر عظمت و وقار است. از طرف دیگر، ساختمانهای نئوکلاسیک خردگرا فاقد سرستونها، تزئینات و جزئیات پرکار در نماسازی است که بدین لحاظ به معماری مدرن شباهت دارند.
گردآورنده: پروانه شاه سوار
منبع: فصلنامه طراح شماره ۷ نوشته دکتر وحید قبادیان
