معماری ارگانیک
بینش معماری ارگانیک ریشه در فلسفه رمانتیک دارد. رمانتیسم یک جنبش فلسفی، هنری و ادبی است که در اواخر قرن هجده و نوزده میلادی در شمال غرب اروپا شکل گرفت و به سایر مناطق اروپا و آمریکا سرایت کرد. این جنبش واکنشی در مقابل خردگرایی عقل مدرن بود. فردریش ویلهم شیلینگ که یکی از بنیانگذاران مهم فلسفه رمانتیک محسوب میشود معتقد بود که طبیعت جزیی از خود انسان است و بین انسان و طبیعت جدایی نیست. معماری ارگانیک در امریکا در قرن ۱۹ توسط فرانک فرنس و لویی سالیوان شکل گرفت. اوج شکوفایی این نظریه را میتوان در نیمه قرن اول بیستم در نوشتارهای فرانک مشاهده کرد. سالیوان که خود از پایهگذاران سبک مکتب شیکاگو و معماری مدرن در امریکا بود اعتقاد زیادی به فرمهای طبیعی و سبک ارگانیک داشت. سالیوان به روشی معتقد بود که مشابه پروسه به وجود آمدن طبیعت میباشد. او برای اولین بار اصطلاح “فرم تابع عملکرد” را بیان نمود و چنین عنوان کرد که بعد از مشاهده مستمر پروسه طبیعی، به این نتیجه رسیدم که فرم تابع عملکرد است. یعنی سالیوان فرم تابع عملکرد را در پروسه رشد و حرکت طبیعی میدید. از مشخصههای بارز این ساختمان میتوان به پنجرههای سرتاسری و کنسول نمودن بام و نشان دادن مصالح در ساختمان اشاره کرد. از جمله شاخصترین نمونههای این ساختمانها باید از خانه روبی در حومه شیکاگو نام برد.
خانه روبی شیکاگو
در اوایل قرن بیستم به تدریج ایدههای فرانک لوید رایت در ساختمانهایش شکل میگرفت. اگرچه رایت با تکنولوژی مدرن مخالفتی نداشت ولی تکنولوژی را وسیلهای برای رسیدن به یک معماری والاتر که از نظر وی همانا معماری ارگانیک بود میدانست. وی در معماری ارگانیک ۹ عبارت را مشخص کرده بود:
الف) طبیعت: درختان و ابرها فقط شامل بیرون نمیشدند بلکه شامل داخل بنا نیز میشد.
ب) ارگانیک: به معنای همگونی و تلفیق اجزا نسبت به کل، و کل به جزء است.
ج) شکل تابع عملکرد: عملکرد صرف صحیح نمیباشد بلکه تلفیق فرم و عملکرد و استفاده از ابداع و قدرت تفکر انسان در رابطه با عملکرد ضروری است. فرم و عملکرد یکی است.
د) لطافت: تفکر و تخیل انسان باید مصالح و سازه سخت ساختمان را به صورت فرمهای دلپذیر و انسانی شکل دهد. مکانیک ساختمان باید در اختیار انسان باشد و نه بالعکس.
ه) سنت: تبعیت از سنت اساس تفکر معماری ارگانیک است، نه تقلید.
و) تزیینات: بخش جداییناپذیر با معماری است. رابطه معماری با تزیینات مانند رابطه گلها به شاخههای بوته میباشد.
ز) روح: چیزی نیست که به ساختمان القا شود، بلکه در درون آن باید وجود داشته باشد.
ح) بعد سوم: برخلاف اعتقاد عمومی بعد عرض نیست، بلکه ضخامت و عمق است.
ط) فضا: عنصری است که باید دائما در حال گسترش باشد.
شاهکار معماری ارگانیک و رایت را میتوان در خانه آبشار در ایالت پنسیلوانیا در امریکا دید. رایت معتقد بود که ماهیت ساختمان باید نشان داده شود، به گونهای که شیشه به عنوان شیشه و سنگ به عنوان سنگ به کار رود. هرچند که معماری ارگانیک بر خلاف کارهای لکوربوزیه صورتی جهانی نیافت ولی با این حال پیروانی در سایر کشورها پیدا کرد. در ایران نیز میتوان در کارهای مهندس هوشنگ سیحون و پارک جمشیدیه معماری ارگانیک را مشاهده کرد. خانه آبشار (تلفیق معماری و طبیعت)
خانه آبشار فرانک لوید رایت
برای دانلود پلانها و مدل سه بعدی خانه آبشار، اینجا را کلیک کنید.
پارک جمشیدیه هوشنگ سیحون
معماری مدرن متأخر
رایت در این دوره به عنوان معروفترین معمار آمریکا شناخته میشد و لکوربوزیه به عنوان استاد مسلم معماری مدرن از عقاید خود در معماری فاصله گرفت و معماران دیگری هم به این جمع اضافه شدند. معمار دیگری به نام رودولف با طراحی دانشکده معماری ییل در امریکا بهترین نمونه از این سبک را نشان داد. در این ساختمان، نمای نمایان بتن شیار داده شده بود تا زبری آن وضوح بیشتری داشته باشد. در این دوره شهر دیگری به نام برازیلیا به عنوان پایتخت جدید در کشور برزیل توسط لوچیو کوستا طراحی شد. معمار دیگر برزیلی اسکار نیمایر بود که بسیاری از ساختمانهای مدرن این شهر را طراحی کرد. این شهر نیز مانند عقاید کوربوزیه طراحی شد. شهر همانند یک هواپیما طراحی شده بود که در وسط آن بخش اداری و در بالها محلات مسکونی قرار داشت. اگرچه در این شهر آسمانخراش صدهزار نفره وجود نداشت ولی ساختمانهای مکعبی با فاصلههای زیاد، تبلوری واضح از ایده کوربوزیه بود.
دانشکده ییل، پل رودولف
در ایران شهرک اکباتان در تهران مثال بسیار خوبی از شهرسازی بر اساس عقاید کوربوزیه بود. میس ون درو رو دیگر معمار صاحبنام مدرن تا پایان عمر بسیار فعال بود. او ساختمانهای مکعب شکل خود را با استفاده از شیشه و فولاد طراحی میکرد و در کارهای او منحنیالخط وجود نداشت و همه طراحیها با استفاده از خطوط عمودی و زوایای نود درجه طراحی میشد. از معماران دیگر این دوره میتوان به فیلیپ جانسون و آی. ام. پی اشاره کرد. در آخر باید اشاره کرد که معماری مدرن نقطه عطفی در تاریخ معماری جهان بود زیرا برای اولین بار نگرش از سنت و گذشته به عنوان منبع الهام معماری تغییر جهت داد و پیشرفت به عنوان موضوع و هدف اصلی معماری مطرح شد.
شهرک اکباتان
تحریریه معماری آرل
گردآورنده: مهرداد نجیبزاده
