در عصر ارتباطات و انفجار اطلاعات، مفهوم جدیدی با عنوان «سایبرتکچر» (Cybertecture) در دنیای معماری مطرح شده است. این مفهوم ریشه در علم سایبرنتیک دارد که برای اولین بار توسط نوربرت وینر (Nobert Wiener)، ریاضیدان فارغالتحصیل از دانشگاه هاروارد، توسعه یافت. او حین تحقیق بر روی موشکها در جنگ جهانی، متوجه شد که ویژگی کلیدی «اصل بازخورد» در تمام اشکال حیات، از گیاهان تا حیوانات، وجود دارد؛ به این معنا که موجودات زنده اقدامات خود را در پاسخ به محیط تغییر میدهند.
سایبرنتیک چیست و از کجا آمد؟
وینر این مفهوم را در زمینه سایبرنتیک گسترش داد و برای نخستین بار در سال ۱۹۴۸، در کتاب خود با عنوان «سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین»، ترکیبی از انسان و الکترونیک را معرفی کرد. واژه سایبر از لغت یونانی (kybernetes) به معنای «سکاندار» یا «راهنما» گرفته شده است. بنابراین، سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزمها در سیستمهای انسانی، ماشینی و کامپیوتری است و «سایبر» پیشوندی برای توصیف هر شخص، شیء یا فضایی است که به دنیای کامپیوتر و اطلاعات تعلق دارد.
فضای سایبر: تعریفی فراتر از دنیای فیزیکی
فضای سایبر گسترهای از ذهن را بسط میدهد و تجربهای شبیه به دنیای رؤیا را ممکن میسازد؛ دنیایی که در آن میتوان حالات ذهنی متفاوتی مانند تخیل، توهم و سطوح گوناگون هوشیاری را تجربه کرد. این واژه برای اولین بار توسط «ویلیام گیبسون»، نویسنده داستانهای علمی-تخیلی، به کار رفت و به معنای یک محیط مجازی است که تنها از طریق بیان دیجیتالی قابل تجربه است.
این فضا که نتیجه مستقیم گسترش فناوری اطلاعات و اینترنت است، با وجود لمسناپذیری، یک نیاز اساسی در عصر تکنولوژی محسوب میشود. این ویژگی، چالشی عمیق برای معماری سنتی و معماران ایجاد کرده است، زیرا با تعاریف کلاسیک از فضا در تضاد است. با این حال، فضای سایبر به دلیل داشتن ابعاد درونی و بیرونی، یک فضای جدید و پیچیده میان دو دنیای فیزیکی و ذهنی است.
چهار ویژگی بنیادین فضای سایبر
مارگارت ورتیم چهار ویژگی کلیدی برای فضای سایبر مطرح میکند که ماهیت بیپایان آن را توصیف میکنند:
- اجزا با قابلیت استفاده مجدد: امکان تغییر یافتن اجزای فضا توسط کاربر یا طراح.
- تعامل با مخاطب: فضا بر اثر ارتباط و تعامل با مخاطب رشد و توسعه پیدا میکند.
- دگردیسی: این فضا به دلیل خاصیت تحرک و پویایی، دائماً در حال تغییر و تحول است.
- بیپایانی: تغییرات در این فضا حول محور نیازها و تعاملات مخاطب شکل میگیرد.
گردآورنده: پروانه شاه سوار
منبع: فصلنامه طراح شماره ۹، نوشته متین باستان فرد، فواد هدایت نظری
