بخش دوم سبک معماری ژاپن
چیدمان فضایی و مفهوم «خالی» در معماری ژاپن
7) چیدمان عناصر فضایی بازآفرینی تابلوی نقاشی مورد نظر است.
8) فضای پذیرایی مهمان “پر از خالی” است. فعاليت جاري در فضاست که به آن هويت مي دهد.
در معماری ژاپنی فضای داخل یک ساختمان، معنایی را زمزمه میکند که در طی قرنها شاهد ردپای آن در تابلوهای نقاشی ژاپنی هستیم. این نقاشیها زمینهای خالص و ساده دارند که با چند لکه رنگی جلوه مییابند. همان چند تاش رنگین که در نقاطی منحصر به فرد تابلو مینشیند، در دیروز و امروز فضاهاي زندگی نیز دیده میشوند: ژاپنی ها همچون سایر شرقی ها خانواده را کانون زندگی می دانند و نقطه عطف فضا در فضای نشيمن خانه که رنگ گرم و خالص طبيعت را در خود دارد، جایی قلمداد می شود که اعضای خانواده نزدیکترین فاصله را با یکدیگر دارند. از این رو طراح، این نقطه برجسته را با لکهای سیاه یا نواری سفید رنگ روی زمینه مینشاند. درست به همان نرمی و لغزندگی که قلم نقاش روی بوم نقاشی میچرخد، معمار نیز خطوط فضا را ترسیم میکند و در عین خلوص و بدون هیچ پیرایه ای عناصر آن را شکل می دهد.
در عین حال نقاشی ایرانی را با ساختاری یکپارچه میبینیم که در آن اجزاء بیشمار طرح به هم پیوند میخورند تا در یک جمله کلی معنا یابند. مبلمان در خانه ایرانی لکههای منحصر به فرد رنگین نیست. بلکه با تار و پود بنا در هم تنیده است. طاقچه و رف هم زمان با سفت کاری بنا در تن دیوار خود را نشان میدهد.
چنانکه پیش تر گفته شد فرهنگ ژاپنی را می توان در تمامی صور هنر بازیابی و بازشناسی کرد. جوهره اصلی این نوع طراحی نیز تفکری است که به فعالیتهای جاری در فضا بیش از زمینه توجه میکند. در خانه سنتی ژاپنی، فضایی که به پذیرایی از مهمان اختصاص دارد خالی از مبلمان است. کف اتاق مضرب صحیحی است از تاتامی که حجم فرو رفتهای را دورتادور احاطه میکند و دیگر هیچ عنصری به جز وسایل «مراسم چای» که در این حجم کوچک جاسازی شده است، به چشم نمیخورد. فضا خالص است. رنگ دیوارها از همان رنگ اْکر چوب و بافت منحصر به فردش گرفته شده است. رنگهای عاریهای همچون رنگهای روغنی امروز دیده نمیشود. مراسم چای است که به اتاق جهت میدهد و نقطه عطف فضا را مشخص میکند.
الفت دیرین با تکنولوژی نوین
9) کالج علم و هنر لیبرال- مرکز آموزشی دوهه- دیواره های سبک امروزی ترکیب بندی نمونه های گذشته را تداعی می کند.
موفقیت معماران ژاپنی را میتوان در بهرهگیری از فناوری های مدرن در تطبیق با هویت بومی آنها دانست. علیرغم استفاده از فناوریهای جدید در حوزه ساخت و ساز، ویژگیهای زیباییشناختی خلق فضا که برآمده از بافت، رنگ، مصالح، ساماندهی و تناسبات فضایی است، اصالت بومی خود را حفظ کرده و رگههایی از روحیه فضاهای بومی در فضاهای جدید نیز دیده میشود.
در گذشته دیوار اتاقها از چوب و با پوششی از خاک رس و سبوس برنج ساخته میشد که بسیار سبک و تنها جدا کننده فضاها بود. فضاهای داخلی معماری معاصر ژاپن نیز متأثر از همان ترکیببندی شکل گرفته است. زمین سیالی است که دیوارهها در آن انعکاس مییابند. شفاف به نظر آمدن دیوارهها از سنگینی آن در ذهن میکاهد. دیوارهها بیاغراق تنها دو بعد طول و ارتفاع را دارند و ضخامتشان قابل توجه نیست. در عین ایجاد محرمیت و جدا کردن فضاها از هم، نگاه افراد را همچون جریان آرامی از خود عبور میدهند. استفاده از مصالح نوین به گونهای که چنین روحی را در کالبد فضا بدهد، تدبیری زیرکانه است که بین ظرف و مظروف خود آن الفت دیرین را ایجاد میکند.
10) از راست به چپ: خانم کازوکو آکاماتسو (Kazuko Akamatso ) و آقای کازوهیرو کوجیما (Kazuhiro Kojima) در زمان حضورشان در تهران
پنجره: تابلویی از طبیعت
توجه به طبیعت و بعد ماورایی آن و تلفیق ارگانیک بنا با محیط پیرامون گاه تا آنجا پیش میرود که طبیعت تنه اصلی را تشکیل داده و عناصر و مبلمان قرار گرفته در آن شاخههایی روی
