طراحی نمای ساختمان اداری دانشور؛ پروژه صبا ۹
ساختمان اداری دانشور، که با عنوان پروژه صبا ۹ نیز شناخته می‌شود، در خیابان شیراز شمالی و خیابان دانشور شرقی تهران قرار دارد. این پروژه با کارفرمایی گروه سرمایه‌گذاری اهداف شکل گرفته و طراحی نمای آن بر عهده گروه معماران آرل بوده است. ساختمان روی زمینی به مساحت ۱٬۵۶۸ مترمربع قرار دارد و ۸٬۱۰۴ مترمربع زیربنای کل را در خود جای داده است.
ساختمان اداری دانشور از سه طبقه زیرزمین و هشت طبقه روی همکف تشکیل شده است. تناسبات کشیده حجم و تکرار طبقات اداری، طراحی نما را با مسئله ایجاد نظم، مقیاس و تنوع در یک جداره مرتفع روبه‌رو می‌کرد. پاسخ طرح، ترکیب نوارهای افقی، شکستهای مورب و یک عنصر عمودی در لبه ساختمان است؛ عناصری که ضمن حفظ پیوستگی کلی نما، از تبدیل آن به سطحی یکنواخت جلوگیری می‌کنند.
ریتم افقی در نمای ساختمان اداری
نوارهای روشن و تیره در امتداد طبقات، ساختار اصلی نمای ساختمان دانشور را شکل می‌دهند. سطوح روشن به‌صورت لایه‌هایی پیوسته در عرض نما حرکت می‌کنند و بازشوهای تیره میان آن‌ها قرار می‌گیرند. این توالی، طبقات متعدد ساختمان را در یک ترکیب منظم جمع می‌کند و مقیاس کلی حجم را برای ناظر قابل‌تشخیص نگه می‌دارد.
ریتم افقی نما در تمام ارتفاع یکسان باقی نمی‌ماند. شکست‌ها و جابه‌جایی‌های محدود در مسیر نوارها، بخش‌های مختلف حجم را از یکدیگر متمایز می‌کنند و به جداره عمق می‌دهند. به این ترتیب، نظم طبقات حفظ می‌شود، اما نما به تکرار ساده یک مدول ثابت محدود نمی‌ماند.
خطوط مورب؛ پیوند میان طبقات
مهم‌ترین عنصر متمایزکننده نما، خطوط موربی است که از میان نوارهای افقی عبور می‌کنند. این خطوط، چند طبقه را به‌صورت بصری به یکدیگر متصل کرده و حرکت نگاه را از پایین به بالای ساختمان هدایت می‌کنند. تقاطع خطوط مورب با امتداد افقی طبقات، در بخش‌هایی از نما قاب‌ها و سطوح شکستهای به وجود آورده است.
این تصمیم، ارتفاع ساختمان را بدون حذف منطق افقی طبقات برجسته می‌کند. خطوط مورب مانند لایه‌ای مستقل روی نما عمل نمی‌کنند؛ بلکه با محل بازشوها، لبه طبقات و تقسیم‌بندی سطوح هماهنگ شده‌اند و بخشی از هندسه کلی پوسته را می‌سازند.
تأکید عمودی در لبه ساختمان
در یکی از لبه‌های نما، نواری عمودی و کشیده در تمام ارتفاع ساختمان امتداد پیدا می‌کند. این عنصر در برابر غلبه خطوط افقی قرار می‌گیرد و تعادل ترکیب‌بندی نما را حفظ می‌کند. تغییر رنگ و جهت این بخش، لبه حجم را مشخص‌تر کرده و پایان‌بندی نما را از بدنه اصلی متمایز می‌سازد.
ترکیب این تأکید عمودی با شکستهای مورب باعث می‌شود ساختمان از زوایای مختلف چهره‌ای یکسان نداشته باشد. نمای روبه‌رو بر ریتم طبقات تأکید می‌کند، در حالی که دید مایل، عمق شکست‌ها و رابطه بخش عمودی با بدنه اصلی را آشکارتر نشان می‌دهد.
هماهنگی نما با عملکرد اداری
در یک ساختمان اداری، تکرار طبقات و بازشوهای موردنیاز فضاهای کاری می‌تواند به نمایی یکنواخت منجر شود. طراحی ساختمان دانشور این تکرار را پنهان نمی‌کند؛ بلکه آن را به مبنای شکل‌گیری ریتم افقی نما تبدیل می‌کند. سپس با افزودن خطوط مورب و تأکید عمودی، میان نظم عملکردی طبقات و خوانایی معماری ساختمان تعادل برقرار می‌شود.
پارکینگ، آسانسور، نگهبانی، سامانه اعلام حریق، دوربین مداربسته و سامانه سرمایش و گرمایش از امکانات این مجموعه اداری هستند. سه طبقه زیرزمین نیز بخش مهمی از نیازهای پشتیبانی و دسترسی ساختمان را در خود جای می‌دهند.
ساختمان اداری دانشور در وضعیت نهایی
ساختمان اداری دانشور اکنون پروژه‌ای خاتمه‌یافته است. نمای اجراشده با زمینه روشن، بازشوهای تیره، خطوط مورب و تأکید عمودی لبه ساختمان، هویتی مشخص برای حجم اداری ایجاد کرده است؛ هویتی که از سازمان واقعی طبقات و تناسبات خود ساختمان به دست می‌آید، نه از افزودن تزئینات مستقل به پوسته.
