بررسی پل طبیعت، به عنوان نمونه ای از فضای جمعی در ارتفاع

پل طبیعت: نماد یک فضای شهری موفق

با گذشت شش سال از طراحی پروژه پل طبیعت و یک سال از افتتاح آن، شاهد حضور گرم مردم و استقبال آ نها از این فضا و تبدیل آن به پاتوقی برای تجمع و گذران اوقات فراغت هستیم. پروژ های که در سال گذشته یکی از موفق ترین پروژه های شهرداری تهران به شمار رفت و همچنان ذکر خیر آن در محافل مختلف ادامه دارد: یکی از پنج سازه برتر دنیا، بزرگترین پل عابر پیاده خاور میانه، تداوم خودباوری و عزم جهادی مهندسان کشور، نماد شهری، معرف فرهنگ و طبیعت شهر، انتخاب اول مردم و انتخاب پنجم معماران برجسته جهان و …

اما از میان عوامل متعدد فنی، ایده پردازانه و چون آنها که در موفقیت این پروژه نقش داشته اند، عاملی که کمتر در رسانه ها به آن پرداخته شده و گویا از نظر مسئولان و مدیران شهری نیز پنهان مانده موقعیت مکانی و پتانسیلی است که توانسته آن را به فضایی جمعی تبدیل کند.

نظرگاه شهری و خلق خاطرات جمعی

امروز با گسترش و تغییر مقیاس شهر، درک منظر شهری به صورت جامع و کلی امکان ندارد. این امر موجب گسست ادراکی شهروندان و تهدید هویت شهری نزد آنان می شود. از این رو مکانی یابی نقاطی که امکان دیدن کل شهر را فراهم می کنند همواره مورد توجه بوده و به عنوان راهکاری ویژه در کشورهای مختلف دیده شده است. نظرگاه های شهری با ایجاد تصویری روشن از شهر و ایجاد لذت بصری، بستری برای ثبت خاطرات جمعی هستند. با این مقدمه می توان نظرگاه ها را یکی از انواع موفق فضاهای جمعی در شهر دانست که با ایجاد تصویری بارز از شهر، بهانه ای برای اجتماع افراد فراهم می کنند. مطالعه ای که PPS بر روی بیش از 1000 قطعه فضای عمومی شهری در کشورهای مختلف دنیا انجام داده است، حاکی از آن است که 4 عامل اساسی سنجش مطلوبیت کیفی وضعیت فضاهای عمومی شهری از اهمیت بیشتری برخوردار است:

دسترسی و به هم پیوستگی، آسایش و تصویر ذهنی، استفاده ها و فعالیت ها و اجتماعی بودن، اجتماع شهروندان برای تماشای شهرشان و به دست آوردن تصویری هویتمند توسط شهر.

موقعیت استراتژیک تپه های عباس آباد

نعمت نظرگاه های شهری برای هر منطقه و هر کشوری در دسترس نیست؛ مگر آنکه به صورت مصنوعی به ایجاد ارتفاعاتی مصنوع در سطح شهر پرداخته شود که این برای شهر و مدیران شهری هزینه ای هنگفت دارد. اما شهرهایی که از لحاظ موقعیت قرارگیری در بستری طبیعی با شکل ویژ های از زمین رویارو هستند، از نعمتی طبیعی برای شهر برخوردارند: وجود فضاهایی که می توانند بالقوه یک نظرگاه شهری باشند. می توان شهر تهران را از این دست شهرهای بهره مند دانست.

شیب عمومی زمین در تهران از شمال به جنوب در دامنه کوهستان شمیرانات، ۱۰ تا ۱۵ درصد، از تجریش تا تپه های عباس آباد (با شیب متوسط) ۳ تا ۵ درصد، ازعباس آباد تا خیابان انقلاب ۲ درصد و از مرکز شهر تا کناره ۱ درصد است. قرارگیری شهر تهران در دشت و کوه پایه جنوبی رشته کوه البرز علاوه بر ارتفاعات شمالی از بلندی هایی در موقعیت های میانی شهر نیز برخوردار می کند. این ارتفاعات همان مواهب طبیعی هستند که می توانند بدون صرف هزینه های فراوان برای مدیران شهر، امکان ایجاد نظرگاه را فراهم کنند. در شهر تهران علاوه بر ارتفاعات شمالی، آن را که حاصل شیب عمومی کوهپایه های جنوبی البرز و دشت تهران هستند، ارتفاعاتی در یک خط ممتد از میانه شهر می گذرند؛ ارتفاعاتی که از شرق و با بلندی های لویزان آغاز و در غرب به اراضی پارک پردیسان ختم می شوند. این ارتفاعات در میانه مسیر خود از اراضی ارزشمند عباس آباد می گذرند که با توجه به مرکزیتشان نسبت به دو نقطه دیگر از اهمیت بیشتری برخوردارند. این اهمیت از یک وجه به امکان ایجاد نقاط نظرگاهی در این اراضی برمی گردد که به راحتی چشم اندازهایی را در اختیار شهروندان قرار می دهند؛ وجهی که تنها به منظور قرار دادن برخی کاربری ها که در جای خود مهم هستند به آن پرداخته شده است. گرچه در سا لهای اخیر کاربری های تفریحی در این نقاط اهمیت یافته، اما پل طبیعت گویای واقعیتی دیگر در زمینه این اراضی است که سا لها از دید مدیریتی مدیران پنهان مانده است.

پل طبیعت: بالفعل سازی یک استعداد بالقوه

آنچه پل طبیعت را به مجالی برای توقف و تجمع بدل می کند (چنانچه ایده طراحان آن هم بر این امر استوار بوده است که آن را مانند پل خواجو در اصفهان تنها محل عبور نبینند) مکان یابی آن است. این پل