خانه میرا (Mirai House of Arches) یک ویلای مسکونی معاصر است که توسط دفتر معماری Sanjay Puri Architects در شهر بهیلوارا (Bhilwara) ایالت راجستان هند طراحی و اجرا شده است. این پروژه روی زمینی گوشه‌ای به مساحت حدود ۶۲۲ مترمربع شکل گرفته و هدف اصلی آن ایجاد خانه‌ای مناسب برای زندگی سه نسل از یک خانواده، در شرایط آب‌وهوایی گرم و خشک منطقه بوده است.

طراحی این خانه بر پایه پاسخ‌گویی به شرایط اقلیمی، ایجاد سایه، تهویه طبیعی و کاهش جذب گرمای خورشید شکل گرفته است. فرم منحنی و مجموعه طاق‌های متوالی در سراسر ساختمان، علاوه بر ایجاد هویتی مجسمه‌گونه، نقش مهمی در کنترل شرایط محیطی و ایجاد فضاهای نیمه‌باز برای ساکنان ایفا می‌کنند.

طراحی خانه بر اساس شرایط سایت

موقعیت زمین نقش مهمی در شکل‌گیری فرم نهایی ساختمان داشته است. ضلع‌های جنوبی و شرقی سایت به دلیل وجود ساختمان‌های مجاور و ساخت‌وسازهای آینده، دارای فضای باز محدودتری هستند؛ در مقابل، ضلع‌های شمالی و غربی که در مجاورت تقاطع خیابان قرار دارند، فضای باز بیشتری داشته و با باغ و درختان موجود ارتباط برقرار می‌کنند.

معماران با توجه به این شرایط، پوسته‌ای منحنی و چندلایه طراحی کردند که در بخش‌های رو به باغ، عقب‌نشستگی‌های عمیق‌تر ایجاد کرده و فضاهای سایه‌دار و نیمه‌باز را در اطراف خانه شکل می‌دهد. این پوسته مانند یک لایه محافظ، میزان تابش مستقیم خورشید را کاهش داده و امکان جریان هوا در اطراف ساختمان را فراهم می‌کند.

فرم معماری؛ ترکیب طاق‌ها و حجم‌های سیال

خانه میرا در سه طبقه طراحی شده و شامل چهار اتاق خواب، دو فضای نشیمن، سالن بدنسازی و اتاق مطالعه است. سازمان‌دهی فضایی خانه بر اساس بازی با ارتفاع‌ها و حجم‌های متفاوت شکل گرفته است؛ به‌گونه‌ای که برخی فضاها مانند اتاق خواب‌ها دارای ارتفاع معمولی، فضای ناهارخوری دارای ارتفاع دو برابر و بخش نشیمن دارای ارتفاع میانی حدود یک‌ونیم طبقه است.

ویژگی شاخص این پروژه، استفاده گسترده از قوس‌ها و طاق‌های آجری است که در نمای بیرونی، فضاهای داخلی و مسیرهای حرکتی دیده می‌شوند. این طاق‌ها تنها یک عنصر زیبایی‌شناسانه نیستند، بلکه با ایجاد سایه، کاهش تابش مستقیم و افزایش گردش هوا، عملکرد اقلیمی ساختمان را بهبود می‌بخشند.

معماری اقلیمی و استفاده از مصالح بومی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خانه میرا، هماهنگی میان فرم معماری و شرایط محیطی است. استفاده از آجرهای محلی، ماسه‌سنگ و اندود آهکی، علاوه بر ایجاد ارتباط با معماری بومی راجستان، باعث کاهش اثرات زیست‌محیطی پروژه شده است. اجرای ساختمان نیز با استفاده از استادکاران و نیروی کار محلی انجام شده است.

در کنار انتخاب مصالح، راهکارهای پایدار دیگری مانند:

سیستم بازیافت آب
جمع‌آوری آب باران
استفاده از پنل‌های خورشیدی برای تولید انرژی

در طراحی این خانه به کار گرفته شده است. این رویکرد باعث شده ساختمان علاوه بر زیبایی بصری، عملکرد مناسبی در برابر اقلیم گرم و خشک منطقه داشته باشد.

فضاهای داخلی؛ تجربه‌ای از سایه، نور و منحنی‌ها

در فضای داخلی خانه، زبان طراحی بیرونی ادامه پیدا کرده و طاق‌ها به عناصر اصلی شکل‌دهنده فضا تبدیل شده‌اند. قوس‌های داخلی با ایجاد سایه‌های متغیر، کیفیت نوری متفاوتی در طول روز ایجاد می‌کنند و ارتباط میان فضاهای بسته و نیمه‌باز را تقویت می‌کنند.

فضای ناهارخوری با ارتفاع زیاد، یکی از شاخص‌ترین بخش‌های داخلی خانه است. در این قسمت، ارتفاع دوگانه سقف اجازه می‌دهد طاق‌های طبقات مختلف هم‌زمان دیده شوند و یک فضای عمودی پویا ایجاد شود. راه‌پله چوبی و فلزی نیز مانند یک عنصر ارتباطی، طبقات مختلف را به یکدیگر متصل می‌کند.

ارتباط فضای باز و بسته در طراحی خانه

یکی از ایده‌های اصلی پروژه، ایجاد مرزهای انعطاف‌پذیر میان داخل و خارج است. پاسیوها، تراس‌ها و فضاهای نیمه‌باز در کنار اتاق‌ها قرار گرفته‌اند تا ساکنان بتوانند در ساعات مختلف روز از سایه، جریان هوا و ارتباط با فضای سبز استفاده کنند.

تکرار قوس‌ها در بخش‌های مختلف خانه، باعث شده معماری پروژه حالتی یکپارچه پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که عناصر منحنی از نمای بیرونی تا جزئیات داخلی ادامه پیدا کرده و حس گرما، آرامش و پیوستگی فضایی را تقویت می‌کنند.

مشخصات پروژه

نام پروژه: Mirai House of Arches
طراح: Sanjay Puri Architects
موقعیت: بهیلوارا، راجستان، هند
سال اجرا: ۲۰۲۲
نوع پروژه: ویلای مسکونی چندنسلی
مساحت زمین: ۶۲۲ مترمربع
تعداد طبقات: ۳ طبقه
فضاها: ۴ اتاق خواب، ۲ نشیمن، سالن بدنسازی و اتاق مطالعه
مصالح اصلی: آجر محلی، ماسه‌سنگ و گچ آهکی

خانه میرا نمونه‌ای از معماری معاصر هند است که در آن فرم و عملکرد از یکدیگر جدا نیستند. طاق‌های آجری که به‌عنوان مهم‌ترین عنصر بصری پروژه شناخته می‌شوند، هم‌زمان نقش سازه‌ای، اقلیمی و زیبایی‌شناسانه دارند و نشان می‌دهند چگونه می‌توان با استفاده از عناصر سنتی مانند قوس و مصالح بومی، معماری مدرن و پایدار خلق کرد.

تحریریه معماری آرل