طراحی گالری هنری با الگوی طراحی نمای تکتونیک

مجموعه Transart Foundation for Art and Anthropology یک پلتفرم هنری چندمنظوره در شهر هیوستن تگزاس است که برای فعالیت‌های یک هنرمند و کیوریتور مستقل طراحی شده است. این پروژه توسط دفتر معماری SCHAUM/SHIEH شکل گرفته و فضایی برای نمایش آثار هنری، اجرای برنامه‌های هنری، برگزاری نشست‌ها و گفت‌وگو درباره رابطه میان هنر، انسان‌شناسی و زندگی روزمره فراهم می‌کند.

ترنس‌آرت تنها یک گالری هنری نیست. این مجموعه مانند خانه‌ای برای هنر طراحی شده است؛ فضایی که بازدیدکنندگان، هنرمندان، پژوهشگران و مهمانان می‌توانند در آن حضور پیدا کنند، آثار مختلف را مشاهده کنند و درباره نقش هنر در جامعه گفت‌وگو داشته باشند. ساختمان اصلی پروژه در سال ۲۰۱۸ تکمیل شد و در کنار یک استودیوی عکاسی موجود قرار گرفت که با بازسازی و تغییر پوسته، به بخشی از برنامه فرهنگی مجموعه تبدیل شد.

مشخصات پروژه بنیاد ترنس‌آرت

• نام پروژه: Transart Foundation for Art and Anthropology
• معماری: SCHAUM/SHIEH
• معماران اصلی: تروی شاوم و روزالین شی
• موقعیت: هیوستن، تگزاس، ایالات متحده
• کارفرما: بنیاد ترنس‌آرت، سورپیک آنجلینی
• سال تکمیل: ۲۰۱۸
• مساحت ساختمان اصلی: حدود ۳۰۰۰ فوت مربع، معادل ۲۷۹ مترمربع
• مساحت استودیوی مجاور: حدود ۱۲۰۰ فوت مربع، معادل ۱۱۱ مترمربع
• مساحت کل مجموعه: حدود ۴۲۰۰ فوت مربع، معادل ۳۹۰ مترمربع
• مهندس سازه: Zia Engineering
• طراح نورپردازی: Lighting Associates
• پیمانکار: Welch Construction
• عکاسان: ناهو کوبوتا و پیتر مولیک

نکته مهم این است که عدد ۳۰۰۰ در منابع پروژه، به مساحت فضای اصلی گالری و کتابخانه بر حسب فوت مربع اشاره دارد و ظرفیت کتابخانه ۳۰۰۰ جلد کتاب اعلام نشده است.

گالری هنری به‌عنوان فضایی برای گفت‌وگو

کاربری اصلی مجموعه، ارائه آثار هنری و برگزاری نمایشگاه‌ها، اجراها و نشست‌هایی است که بتوانند رابطه میان هنر و انسان‌شناسی را بررسی کنند. معماری پروژه نیز بر اساس همین نگاه شکل گرفته است.

فضای داخلی به‌گونه‌ای طراحی شده که بازدیدکننده فقط از مقابل آثار عبور نکند. مسیر حرکت، محل نشستن، کتابخانه و فضاهای ملاقات در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا افراد برای مدت بیشتری در ساختمان باقی بمانند و امکان گفت‌وگو و تعامل میان آن‌ها افزایش پیدا کند.

مجموعه ترنس‌آرت قرار نیست مانند یک موزه بزرگ و رسمی، فاصله‌ای میان مخاطب و هنر ایجاد کند. مقیاس محدود ساختمان و سازمان‌دهی داخلی آن، فضایی صمیمی‌تر به وجود آورده است؛ فضایی میان گالری، کتابخانه، خانه و سالن گفت‌وگو.

سازمان‌دهی پلان گالری ترنس‌آرت

ساختمان اصلی حول یک فضای حدود ۳۰۰۰ فوت مربعی شامل گالری و کتابخانه سازمان‌دهی شده است. معماران این فضای اصلی را مانند یک «اتاق نشیمن بزرگ» توصیف کرده‌اند؛ فضایی باز و انعطاف‌پذیر که می‌تواند پذیرای نمایشگاه، اجرا و گردهمایی‌های مختلف باشد.

در مرکز این اتاق بزرگ، هسته سیرکولاسیون ساختمان قرار گرفته است. این هسته شامل راه‌پله، کتابخانه و فضاهای ارتباطی است و تا طبقه دوم گسترش پیدا می‌کند. فضای سالن یا Salon در طبقه دوم نیز به فضای گالری پایین دید دارد و ارتباطی مستقیم میان طبقات ایجاد می‌کند.

قرارگیری این هسته در مرکز پلان، فضای اصلی را به دو گالری مجاور تقسیم می‌کند. در نتیجه، بازدیدکننده هنگام عبور از یک بخش به بخش دیگر، با کتابخانه، پله‌ها، فضای نشستن و فعالیت‌های طبقات بالا نیز روبه‌رو می‌شود.

این تقسیم‌بندی صرفاً یک جداسازی فیزیکی نیست. دو گالری از نظر کیفیت نور، نوع آثار و شیوه استفاده نیز تفاوت دارند.

گالری جلویی؛ فضای روشن برای نمایشگاه‌های سنتی

گالری بخش جلویی ساختمان رو به خیابان قرار گرفته و از نور طبیعی بیشتری بهره می‌برد. این بخش برای نمایش آثار سنتی‌تر مانند نقاشی، مجسمه و آثار فیزیکی در نظر گرفته شده است.

نور این فضا به‌صورت مستقیم و کنترل‌نشده وارد ساختمان نمی‌شود. فرم منحنی بازشوها و شکاف‌های میان صفحات نما، نور را پیش از ورود به فضای داخلی تعدیل می‌کند. در نتیجه، روشنایی نرم و غیرمستقیمی روی دیوارها و آثار هنری شکل می‌گیرد.

ارتباط گالری جلویی با خیابان نیز باعث می‌شود فعالیت‌های داخل مجموعه تا حدی از فضای شهری قابل مشاهده باشند. ساختمان برخلاف بسیاری از گالری‌های بسته، ارتباط خود را با محله حفظ می‌کند و حضور هنر را به سطح خیابان گسترش می‌دهد.

گالری پشتی؛ کنترل نور برای هنرهای جدید

فضای نمایشگاهی پشت ساختمان، نور طبیعی کمتری دریافت می‌کند. این بخش برای نمایش آثار و برنامه‌هایی در نظر گرفته شده که به کنترل بیشتری روی نور نیاز دارند؛ مانند هنرهای رسانه‌ای، ویدئو آرت، نمایش فیلم و اجراهای نمایشی.

این تفاوت نشان می‌دهد که نور طبیعی در طراحی گالری ترنس‌آرت تنها به‌عنوان یک ویژگی زیبایی‌شناسانه در نظر گرفته نشده است. شدت، جهت و میزان ورود نور بر اساس نوع آثار و نیازهای هر فضای نمایشگاهی تنظیم شده است.

به این ترتیب، معماران توانسته‌اند در ساختمانی با مساحت محدود، دو فضای نمایشگاهی با شخصیت‌های متفاوت ایجاد کنند: یک گالری روشن و مرتبط با خیابان و یک گالری آرام‌تر و قابل کنترل برای آثار حساس به نور.

هسته سیرکولاسیون؛ اتصال کتابخانه، راه‌پله و سالن

هسته مرکزی ساختمان یکی از مهم‌ترین عناصر معماری پروژه است. این بخش نه‌تنها وظیفه جابه‌جایی میان طبقات را بر عهده دارد، بلکه کتابخانه، فضای نشستن و بخش‌هایی از فعالیت‌های فرهنگی مجموعه را نیز در خود جای داده است.

راه‌پله به‌صورت یک عنصر مستقل و صرفاً عملکردی طراحی نشده است. پله‌ها، قفسه‌های کتاب و محل‌های مکث در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا حرکت در ساختمان به تجربه‌ای تدریجی تبدیل شود.

در طبقه دوم، هسته مرکزی به یک سالن یا فضای نشیمن گسترش می‌یابد که به گالری طبقه همکف دید دارد. این فضای نیمه‌باز می‌تواند برای گفت‌وگو، مطالعه، جلسه و برنامه‌های کوچک‌تر استفاده شود.

یک آسانسور استوانه‌ای از جنس فولاد و اکریلیک نیز در پشت هسته مرکزی قرار گرفته است و دسترسی جایگزینی میان طبقات فراهم می‌کند. شفافیت و فرم صنعتی این آسانسور، آن را به بخشی از بیان معماری داخلی تبدیل کرده است.

فضاهای خصوصی در طبقات بالاتر

با وجود آنکه طبقه همکف بیشتر به نمایش آثار و حضور عمومی اختصاص دارد، طبقات بالاتر فضاهای آرام‌تر و خصوصی‌تری را در خود جای داده‌اند.

در طبقه دوم، علاوه بر سالن مشرف به گالری، فضایی کوچک و صمیمی برای ملاقات‌های دونفره، گفت‌وگوهای شخصی یا مراقبه طراحی شده است. این فضا از شلوغی گالری فاصله دارد و شرایطی آرام‌تر برای تمرکز و ارتباط مستقیم فراهم می‌کند.

طبقه سوم هسته مرکزی شامل دفتر کار، تراس بام و باغ روی بام است. قرارگیری دفتر در بالاترین بخش ساختمان، امکان نظارت و ارتباط بصری با قسمت‌های مختلف مجموعه را فراهم می‌کند. تراس و باغ بام نیز فضایی باز برای استراحت و رویدادهای محدود ایجاد کرده‌اند.

طراحی نمای گالری هنری ترنس‌آرت

نمای اصلی ساختمان از صفحات صاف و سفید گچ‌بری‌شده تشکیل شده است. این صفحات مانند لایه‌هایی جدا از یکدیگر روی پوسته ساختمان قرار گرفته‌اند و شکاف‌ها و فاصله‌های میان آن‌ها به پنجره‌های باریک و منحنی تبدیل شده‌اند.

بازشوهای پروژه از شکل متعارف پنجره‌های مستطیلی پیروی نمی‌کنند. آن‌ها در امتداد درزهای نما حرکت می‌کنند، در بعضی نقاط باریک می‌شوند و در بخش‌های دیگر به سمت بالا یا پایین گسترش پیدا می‌کنند.

این پنجره‌ها سه وظیفه اصلی دارند:

• ورود نور طبیعی غیرمستقیم به گالری
• ایجاد دیدهای محدود و مایل به فضای بیرون
• جلوگیری از ورود مستقیم تابش شدید خورشید

به همین دلیل، فرم غیرمعمول پنجره‌ها تنها یک تصمیم فرمال نیست. هندسه نما مستقیماً با کیفیت نور، محافظت از آثار هنری و شرایط آب‌وهوایی گرم هیوستن ارتباط دارد.

مفهوم سبکی در نمای ساختمان

معماران در طراحی پوسته بیرونی به دنبال ایجاد حسی از سبکی بودند. آن‌ها می‌خواستند حجم ساختمان با وجود ساختار نسبتاً سنگین خود، مانند پارچه‌ای باشد که در باد حرکت می‌کند یا مجموعه‌ای از کارت‌ها که ممکن است از هم جدا و پراکنده شوند.

درزهای میان صفحات سفید، فرم‌های منحنی و گوشه‌هایی که به‌صورت دقیق به یکدیگر نزدیک می‌شوند، این احساس را تقویت می‌کنند. نمای ساختمان مانند یک حجم صلب و بسته به نظر نمی‌رسد، بلکه گویی از چند لایه مستقل ساخته شده است که در کنار یکدیگر نگه داشته شده‌اند.

این ویژگی در تضاد با سازه چوبی ضخیم و سنگین ساختمان قرار دارد. در پشت پوسته سفید و ظریف، ساختاری مقاوم از چوب‌های سنگین قرار گرفته است؛ اما شیوه طراحی نما باعث می‌شود وزن واقعی ساختمان کمتر احساس شود.

سازه چوبی با الهام از انبارهای هلندی

ساختار اصلی پروژه از دیوارهای چوبی ضخیم و تیرهای سنگین تشکیل شده است. معماران روش ساخت این بخش را با انبارهای سنتی هلندی مقایسه کرده‌اند.

اعضای چوبی در قسمت‌های مختلف تراش خورده‌اند تا گوشه‌های جلویی ساختمان با دقت به یکدیگر متصل شوند. این نحوه ساخت، امکان ایجاد حجم‌های زاویه‌دار و بازشوهای منحنی را در پوسته خارجی فراهم کرده است.

استفاده از سازه چوبی همچنین با مقیاس کوچک و مسکونی محله هماهنگ است. هرچند شکل ظاهری بنا معاصر و مجسمه‌وار است، روش ساخت آن به تکنیک‌های متعارف ساختمان‌های چوبی نزدیک باقی مانده است.

ارتباط گالری با محله و فضای شهری

بنیاد ترنس‌آرت در یکی از مناطق فرهنگی هیوستن و در نزدیکی مجموعه‌هایی مانند Menil Collection، کلیسای Rothko Chapel و پردیس دانشگاه سنت توماس قرار گرفته است.

معماران به‌جای طراحی یک بنای بزرگ و جدا از بافت، مقیاس ساختمان را محدود نگه داشته‌اند. ارتفاع و ابعاد پروژه با ساختمان‌های کم‌ارتفاع اطراف هماهنگ است و بنا ارتباط باز خود را با پیاده‌رو و خیابان حفظ می‌کند.

نمای اصلی به خیابان نزدیک است و ورودی بدون ایجاد فاصله‌ای رسمی یا فضای حائل بزرگ، بازدیدکننده را به داخل هدایت می‌کند. این تصمیم به تقویت پیاده‌مداری محله کمک کرده و ترنس‌آرت را به ادامه‌ای از شبکه فضاهای هنری اطراف تبدیل کرده است.

جزئیات غیرمنتظره در طراحی داخلی

پلان ساختمان در مجموع منظم، فشرده و کنترل‌شده است؛ اما معماران در بعضی قسمت‌ها عناصر بازیگوشانه و غیرمنتظره‌ای وارد کرده‌اند.

یکی از این عناصر، سینکی است که پایه آن از تنه درخت نجات‌یافته پس از توفان هاروی ساخته شده است. تنه چوبی تراش خورده و به یک عنصر سفارشی در فضای داخلی تبدیل شده است.

در نزدیکی فضای سمینار، یک فضای نشستن کوچک و غارمانند درون دیوار شکل گرفته است. این فضای فرورفته امکان نشستن، مطالعه یا گفت‌وگوی شخصی را فراهم می‌کند و در تضاد با سطوح صاف گالری قرار می‌گیرد.

در سرویس بهداشتی نیز از یک تیر فولادی گالوانیزه به‌عنوان صفحه روی کابینت استفاده شده است. ترکیب این عناصر نشان می‌دهد که طراحی داخلی پروژه تنها به ایجاد دیوارهای سفید برای نمایش آثار محدود نشده و جزئیات معماری نیز بخشی از تجربه هنری مجموعه هستند.

بازسازی استودیوی عکاسی موجود

در کنار ساختمان اصلی، یک استودیوی عکاسی قدیمی در سایت وجود داشت. معماران به‌جای تخریب این بنا، آن را حفظ و بازطراحی کردند.

پوسته استودیو با صفحات سیمانی خاکستری پوشانده شد و یک سقف فلزی روی آن قرار گرفت. این ساختمان حدود ۱۲۰۰ فوت مربع مساحت دارد و فضای بیشتری برای برنامه‌های هنری، کارگاه‌ها و فعالیت‌های مکمل فراهم می‌کند.

این بخش همچنین می‌تواند به‌عنوان محل اقامت مستقل برای هنرمندان و پژوهشگران مهمان مورد استفاده قرار گیرد. قرارگیری ساختمان جدید و استودیوی بازسازی‌شده در دو سوی یک حیاط سنگ‌فرش‌شده، مجموعه‌ای کوچک اما کامل برای نمایش، کار، اقامت و گفت‌وگو ایجاد کرده است.

نور طبیعی در طراحی گالری هنری

کنترل نور یکی از اصلی‌ترین مسائل در طراحی گالری است. نور مستقیم می‌تواند باعث خیرگی، ایجاد سایه‌های شدید و آسیب‌دیدن برخی آثار هنری شود. در مقابل، حذف کامل نور طبیعی نیز ممکن است فضای گالری را از محیط بیرون جدا کند.

در پروژه ترنس‌آرت، بازشوهای باریک و منحنی این دو مسئله را به‌صورت هم‌زمان پاسخ می‌دهند. نور از شکاف‌های میان صفحات نما وارد می‌شود، اما پیش از رسیدن به آثار تغییر جهت می‌دهد و به روشنایی نرم و پراکنده تبدیل می‌شود.

پنجره‌ها همچنین دیدهایی کامل و مستقیم به بیرون ایجاد نمی‌کنند. مخاطب از طریق آن‌ها تنها بخش‌هایی مایل از آسمان، درختان یا خیابان را مشاهده می‌کند. این دیدهای محدود ارتباط با محیط را حفظ می‌کنند، بدون آنکه تمرکز بازدیدکننده از آثار هنری گرفته شود.

به این ترتیب، نما مانند یک ابزار تنظیم‌کننده میان نور، دید، آب‌وهوا و فضای نمایشگاهی عمل می‌کند.

عملکرد اقلیمی و کاهش مصرف انرژی

دیوارهای خارجی ساختمان با استفاده از سازه چوبی ضخیم و عایق سلول‌بسته با ضریب مقاومت حرارتی بالا ساخته شده‌اند. این ترکیب به کاهش انتقال گرما میان داخل و خارج کمک می‌کند و عملکرد حرارتی ساختمان را بهبود می‌بخشد.

بازشوهای کنترل‌شده نیز از ورود مستقیم تابش شدید خورشید جلوگیری می‌کنند. این ویژگی در آب‌وهوای گرم هیوستن اهمیت زیادی دارد و بار سرمایشی فضای داخلی را کاهش می‌دهد.

در کنار این راهکارها، یک سیستم سرمایش غیرفعال ساده با سیستم تهویه مطبوع پربازده ترکیب شده است. هدف معماران دستیابی به عملکرد مناسب از طریق روش‌های ساخت متعارف و قابل اجرا بوده است، نه استفاده از تجهیزات پیچیده و نمایشی.

انعطاف‌پذیری فضای نمایشگاهی

گالری‌های ترنس‌آرت برای یک نمایشگاه ثابت طراحی نشده‌اند. فضای باز طبقه همکف امکان تغییر چیدمان، نصب دیوارهای موقت و برگزاری برنامه‌های مختلف را فراهم می‌کند.

گالری جلویی می‌تواند برای نمایش نقاشی، مجسمه و آثار سنتی استفاده شود، درحالی‌که گالری پشتی برای نمایش ویدئو، اجرا و هنرهای رسانه‌ای مناسب‌تر است.

وجود آشپزخانه‌ای در دیوار خدماتی عقب ساختمان نیز امکان برگزاری شام‌های گروهی، نشست‌های غیررسمی و رویدادهای اجتماعی را فراهم کرده است. بنابراین مجموعه می‌تواند در یک زمان گالری باشد و در زمانی دیگر به محل سخنرانی، اجرا یا گردهمایی تبدیل شود.

معماری میان هنر و انسان‌شناسی

هویت اصلی بنیاد ترنس‌آرت از ارتباط میان هنر و انسان‌شناسی شکل گرفته است. ساختمان نیز این ارتباط را تنها از طریق عنوان مجموعه بیان نمی‌کند، بلکه فضاهایی برای ملاقات، مطالعه، گفت‌وگو، اجرا و زندگی روزمره فراهم می‌آورد.

کتابخانه در مرکز حرکت قرار دارد، نه در اتاقی بسته و دور از دسترس. سالن طبقه دوم به گالری دید دارد و فضای خصوصی ملاقات در نزدیکی فضاهای عمومی قرار گرفته است. استودیوی مجاور نیز امکان اقامت و فعالیت هنرمندان مهمان را فراهم می‌کند.

در نتیجه، آثار هنری از فعالیت‌های انسانی جدا نمی‌شوند. مطالعه، مکالمه، حرکت، مشاهده و اقامت همگی بخشی از برنامه معماری پروژه هستند.

جوایز بنیاد ترنس‌آرت

معماری این مجموعه پس از تکمیل مورد توجه رسانه‌ها و نهادهای معماری قرار گرفت. پروژه در سال ۲۰۱۸ جایزه طراحی AIA Houston را در بخش ساختمان‌های معماری کمتر از ۵۰ هزار فوت مربع دریافت کرد.

در همان سال، نشریه Architect’s Newspaper آن را به‌عنوان ساختمان سال و بهترین ساختمان فرهنگی در جوایز Best of Design معرفی کرد. ترنس‌آرت همچنین در فهرست ده موزه و گالری برتر سال ۲۰۱۸ Dezeen قرار گرفت و در سال ۲۰۱۹ جایزه افتخاری AIA Texas را دریافت کرد.

جمع‌بندی معماری گالری ترنس‌آرت

بنیاد ترنس‌آرت نمونه‌ای از طراحی گالری هنری در مقیاسی محدود اما با برنامه‌ای متنوع است. ساختمان اصلی، کتابخانه، دو گالری، فضاهای ملاقات، دفتر، باغ بام و استودیوی مجاور را در مجموعه‌ای فشرده کنار هم قرار می‌دهد.

هسته مرکزی شامل کتابخانه و راه‌پله، فضای باز همکف را به دو گالری با کیفیت نوری متفاوت تقسیم می‌کند. گالری جلویی روشن و مناسب آثار سنتی است، درحالی‌که گالری پشتی امکان کنترل بیشتر نور برای هنرهای رسانه‌ای و اجرا را فراهم می‌آورد.

نمای سفید و مجسمه‌وار ساختمان نیز تنها یک پوسته تزئینی نیست. شکاف‌ها و پنجره‌های منحنی آن، نور غیرمستقیم را وارد گالری می‌کنند، تابش شدید خورشید را کاهش می‌دهند و دیدهایی محدود به فضای شهری ایجاد می‌کنند.

ترنس‌آرت نشان می‌دهد که طراحی یک گالری موفق تنها به ایجاد دیوارهای سفید برای نصب آثار خلاصه نمی‌شود. معماری باید بتواند شرایط نمایش، حرکت، مطالعه، ملاقات و گفت‌وگو را به یک تجربه هماهنگ تبدیل کند؛ فضایی که در آن هنر نه‌تنها دیده شود، بلکه زمینه‌ای برای شکل‌گیری ارتباط میان انسان‌ها فراهم آورد.

مجموعه  Transart یک پلتفرم هنری چند منظوره می باشد که برای یک هنرمند و کارگردان مستقل در شهر هیوستن تگزاس ساخته شده است. کاربری گالری Transart، ارائه آثار هنری و برگزاری نمایشگاه های حضوری است تا تقاطعی بین انسان و هنر ایجاد کند. این پروژه به یک گالری با ویژگی های بی نظیر نور طبیعی و کتابخانه ای با گنجایش 3 هزار جلد کتاب خلاصه شده است. تعبیه فضای نشیمن بزرگ در هسته سیرکولاسیون ساختمان منجر به گسترش طبقه دوم و ارتباط بین کتابخانه و راه پله وسط ساختمان شده است. 

تحریریه معماری آرل
منبع: archdaily.com