این مقاله به بررسی آثار آی وی وی و نگاه انتقادی او به فرهنگ پاپ میپردازد. واقعیت انکارناپذیر زندگی در نیمه دوم قرن بیستم، جامعه مصرفی شهری است که با تولید انبوه، تبلیغات و شیوههای نوین ارتباطی تعریف میشود. الگوهای مدرن مصرف، ریشه در زندگی کلانشهری دارند؛ جایی که به گفته گئورگ زیمل، انسانها برای حفظ فردیت خود در برابر نیروهای اجتماعی، به مصرف روی میآورند تا هویت از دست رفتهشان را بازیابند.
این رویکرد، مبارزهای بیپایان برای تمایز ایجاد میکند. در این رقابت، گروههای دارای منزلت اجتماعی بالا، دائماً الگوهای مصرف خود را تغییر میدهند، زیرا طبقات پایینتر از آنها تقلید میکنند. برای مثال، نوشیدن شامپاین که زمانی مختص اشراف بریتانیا بود، به تدریج به طبقات دیگر راه یافت. در نتیجه، طبقات بالا یا مصرف آن را متوقف کردند یا به سراغ برندهای انحصاریتر و گرانتر رفتند. به نظر میرسد در این چرخه، منطق مصرف به ابزاری در دست «نشانهها» تبدیل شده و جامعه سرمایهداری از طریق همین برندها و نشانهها، افراد را درگیر خود میکند.
هنر پاپ: بازتابی از جهان مصرفگرا
در جامعه مصرفی، تمرکز ما بر اشیاء روزمره است، اما گفتمان دیگری نیز وجود دارد: گفتمان هنر. هنر پاپ (Pop Art) به عنوان پیشروترین سبک هنری برآمده از جامعه مصرفی، موفقیت جهانی این فرهنگ را به تصویر میکشد. در این هنر، منطق مصرف، جایگاه متعالی سنت بازنمایی هنری را از بین میبرد و دیگر شیء بر تصویر برتری ندارد. هر دو به عنوان «نشانه» در یک فضا همزیستی میکنند.
هنر پاپ با نمایش جهان آنگونه که هست، یک حوزه مصنوعی از نشانههای فرهنگی قابل دستکاری میسازد؛ جهانی که در آن احساس و بینش جای خود را به بازی تاکتیکی دلالتها میدهد. این هنر، هم ایدئولوژی یک جامعه یکپارچه را منتقل میکند و هم با بازآفرینی فرایند هنر، هدف بنیادی آن را از بین میبرد. در چنین بستری، حقیقت شیء معاصر دگرگون شده و به یک دلالتگر کنترلشده تبدیل میشود.
آی وی وی: هنرمندی معترض در قلب جامعه مصرفی
آثار آی وی وی، هنرمند پاپ معاصر چینی، تبلور کامل این مفاهیم است. او که با همکاری در طراحی استادیوم «لانه پرنده» پکن برای المپیک ۲۰۰۸ به شهرت جهانی رسید، از دل جامعهای برآمده که مصرفگرایی در آن به اوج رسیده است. آی وی وی میکوشد تا با الهام از پیشگامان هنر پاپ، آگاهی و ادراک ما را نسبت به این جهان دستکاری کند. بررسی چند اثر او، این ادعا را اثبات میکند.
گلدان کوکاکولا: تقابل سنت و مدرنیته
آی وی وی با حکاکی لوگوی جهانی کوکاکولا بر روی گلدانهای سنتی و دستساز چینی، این اشیاء را از زمینه متعارف خود خارج میکند. او در گام اول، شیء را از معانی پیشین خود تهی کرده و سپس ماهیت دلالتگر آن را آشکار میسازد. این اثر، شعار مشهور مارشال مکلوهان، «رسانه همان پیام است»، را تداعی کرده و رویکرد دوشانی حاکم بر پاپ آرت را بازتفسیر میکند.
سرهای زودیاک: بازخوانی تاریخ و هویت
دغدغههای آی وی وی در مورد فرهنگ، تاریخ و سیاست، او را به سمت خلق ایده «سرهای زودیاک» سوق داد. این سرها در حافظه جمعی مردم چین، یادآور غارت پکن توسط نیروهای انگلیسی و فرانسوی در قرن نوزدهم هستند. آی وی وی با بازسازی این مجسمهها در ابعاد بزرگ و نمایش آنها در شهرهای بزرگ جهان، فرهنگ بومی چین را جهانی کرده و همزمان سلطه امپریالیسم غربی را به مخاطب یادآوری میکند.
تخمههای آفتابگردان: نقد بتوارگی کالا
در سال ۲۰۱۰، آی وی وی با استخدام ۱۶۰۰ صنعتگر، صد میلیون تخمه آفتابگردان سرامیکی را به صورت دستی رنگآمیزی کرد و در گالری تیت لندن به نمایش گذاشت. این اثر، ضمن اشاره به تلاش نادیدهگرفتهشده کارگران چینی، «بتوارگی کالا» (فتیشیسم) در نظام سرمایهداری را آشکار میسازد. این چیدمان به نوعی پادزهری برای جامعه مصرفی است؛ جامعهای که مسحور برندها و شعارهاست و تولیدکننده را در پشت این نشانهها پنهان میکند.
زلزله سیچوان: کنشی در برابر فراموشی
کنشهای هنر آی وی وی تنها به فرهنگ محدود نشد و سیاست را نیز در بر گرفت. در سالگرد زلزله ۲۰۰۸ سیچوان، او لیستی از اسامی بیش از ۵۰۰۰ دانشآموز کشتهشده در این فاجعه را جمعآوری و در فضای مجازی منتشر کرد. این اقدام، نمادی از نادیده گرفتن مقیاس انسانی در برابر فرایند توسعه به سبک چینی بود.
نتیجهگیری: هنر پاپ به مثابه کنش اعتراضی
میتوان نتیجه گرفت که آی وی وی نیز بخشی از جریان جهانی هنرمندان پاپ آرت است؛ هنرمندانی که تمدن مصرفی را آنگونه که نظام سرمایهداری میخواهد، نمیپذیرند. آنها با استفاده از فرآوردههای همین تمدن، آن را با نوعی رمانتیسم حسرتبار به چالش میکشند. این آرمانهای معترضانه در تکثیرهای مکانیکی وارهول، گرافیتیهای بنکسی و آثار نوستالژیک آی وی وی تبلور یافته و همچنان در نظم نمادین جهان سرمایهداری اختلال ایجاد میکنند.
تحریریه معماری آرل
منبع: http://etoood.com