در این راهنما، نمونههایی از شیت بندی معماری بصورت دستی به همراه اصول اولیه و توضیحات مربوط به آن را برای علاقهمندان و دانشجویان معماری فراهم کردهایم. بسیاری از دانشجویان سال اول معماری با موضوع شیت بندی مشکل دارند و مفهوم آن برایشان گنگ است. همچنین، این نکات برای سایر علاقهمندان و داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد نیز مفید خواهد بود. امیدواریم با مطالعه این اصول، در مسیر طراحی و معماری پیشرفت کنید.
فهرست و دسترسی
۱۵ نکته کلیدی و ضروری در شیت بندی دستی
۱. خوانایی کامل تمام اجزا
در یک شیت باید تمام اجزا خوانا باشند. این بدان معناست که اطلاعات فنی را نباید به خاطر گرافیک شیت، رنگهای زیاد یا کمبود فضا دچار ابهام کنیم. به عنوان مثال، یک نمای فنی باید نمای معماری باشد، نه صفحهای پر از درخت و آسمان رنگی. همچنین، نباید نیمی از پلان داخل پرسپکتیو شود تا صرفاً از لحاظ گرافیکی زیبا به نظر برسد و اطلاعات معماری از بین برود.
۲. ممنوعیت کلاژ کردن اجزا
در شیت نباید هر کدام از اجزا را بر روی کاغذی جدا ترسیم کرده و بعد روی شیت بچسبانیم. شیت باید در حین ترسیم هر کدام از اجزا بر روی آن، به آرامی و به صورت پیوسته تکمیل شود، به طوری که در اتمام کار، نتوان حتی یکی از اجزای شیت را برداشت یا جابجا کرد.
۳. عدم استفاده از کادربندی
اجزای شیت، خود کادر شیت را تعریف میکنند. اما کادربندی باعث میشود تا شیت محدود و خشک به نظر برسد.
۴. پرهیز از ترسیم مورب اجزا
مورب ترسیم کردن اجزای شیت به معنی خلاقیت در شیت بندی نیست؛ به جز پلان که نسبت به شمال میچرخد و یا مقطع و نما که میتوانیم در چهار طرف پلان ترسیم کنیم.
۵. شیت بندی به مثابه پرزانته
شیت بندی خود به معنی پرزانته کار است و تنها ده درصد کل شیت باید با رنگ راندو گردد. رنگ کردن به معنی شیت بندی نیست. در حقیقت، یک شیت فنی و اصولی کمرنگ میشود تا وقت کمتری بگیرد و با شیت بندی اصولی، گرافیکی به وجود میآید که نیاز به رنگ را به حداقل میرساند.
۶. استفاده حداقلی از متن و نوشته
نباید در یک شیت به اندازه زیاد از متن و نوشته استفاده کرد. در حقیقت نباید معماری را توضیح داد، بلکه معماری باید خود گویا باشد. نوشتن کلیدواژهها مانند “معماری زورخانهای با دید مناسب” کافی است و آن هم باید در اطراف شیت باشد و در وسط شیت چیزی نباید نوشت. در اسکیسهای گروهی حتی نوشتن عنوان شیت هم ضروری نیست.
۷. پرهیز از عناصر پرکننده و بیهدف
از ترسیم درخت، فیگور، ماشین، متن و… به صورت نیندیشیده، شانسی و به منظور پر کردن شیت باید خودداری کرد.
۸. طراحی محیط اطراف پرسپکتیوها
اطراف پرسپکتیوهای شیت باید در حد مسیر پیاده و سواره و چگونگی دسترسیها طراحی شود. اطراف پرسپکتیوها نباید خالی بماند، زیرا یکی از ابزارهای مهم اتصال اجزای شیت به هم، ترسیم و طراحی سایت اطراف پرسپکتیوها است.
۹. عدم تکرار اطلاعات و اجزا
در شیت نباید اجزا و اطلاعات تکراری داشته باشیم. به عنوان مثال، وقتی یک پرسپکتیو پرنده، نمای یک وجه را نشان میدهد، دیگر نیازی به ترسیم نمای دو بعدی و جداگانه از آن وجه نیست.
۱۰. حفظ فاصله مناسب بین پلانها
اگر در شیت چند پلان داشته باشیم، نباید آنها را نزدیک هم ترسیم کنیم، زیرا ممکن است یک پلان به نظر آیند. بنابراین باید بین پلانها فاصله باشد. در این فاصله میتواند یک نما یا مقطع قرار گیرد. از قرار دادن پرسپکتیو مابین دو پلان خودداری کنید زیرا همجنس نیستند.
۱۱. نظم در چیدمان مقاطع و نماها
اگر در شیت چند مقطع و نما داشته باشیم، باید آنها را با نظمی خاص و مرتب در شیت قرار دهیم. مثلاً همه مقطعها و نماها در یک ستون زیر هم و یا همگی بر روی یک خط برش زمین قرار گیرند.
۱۲. پرهیز از کلیشه و تشویق به خلاقیت
از ایجاد کلیشه در شیت بندی پرهیز کنید. در هر شیت با موضوعات مختلف میتوان یک خلاقیت جدید انجام داد. شیتها میتوانند عمودی یا افقی بسته شوند و حتی ممکن است پرسپکتیو یا اجزای دو بعدی نداشته باشند اما همچنان شیت بندی اصولی و درستی داشته باشند.
۱۳. انتخاب ابعاد و رنگ مناسب برای شیت
ابعاد شیت باید مستطیل طلایی باشد و بهتر است همیشه به رنگ سفید باشد. از به کار بردن شیتهای مثلثی، دایره، مربع و… که ذاتاً دارای تقارن و سکون هستند بپرهیزید. مستطیل طلایی دارای محور و پویایی است و ابعاد مناسبی برای ارائه یک اسکیس دارد.
۱۴. ایجاد تعادل و پویایی بصری
شیت باید تعادل داشته باشد و پویا باشد. از ایجاد تقارن در شیت پرهیز کنید.
۱۵. زمانبندی صحیح راندو
همزمان با ترسیم اجزای شیت، آنها را راندو نکنید. این کار باعث میشود تا همه اجزا را رنگ کرده و شیت بندی را نابود کنید. اول کل شیت را با هم ترسیم کنید و سپس تصمیم بگیرید که با کمترین میزان رنگ، چگونه شیت را راندو کنید. گاهی فقط زدن آسمان در یک شیت، برای کل راندوی آن کافی است.
مراحل و تکنیکهای اجرایی شیت بندی
مرحله اول: چیدمان و تعریف هندسی
در اولین مرحله شیت بندی باید ابتدا به لحاظ هندسی و چیدمان اولیه، محل قرارگیری تک تک اجزا را به صورتی کلی و مبهم تعریف کرده و ابعاد هر کدام را مشخص کنیم. ترسیم خطوط کلی شیت مانند قطرها و خطوط موازی با اضلاع، باعث نظم بخشیدن به کل شیت میشود. نکته حائز اهمیت آن است که در این مرحله فعلاً هیچ رنگی یا خط قوی بر روی شیت نباید ترسیم شود.
مرحله دوم: تثبیت و ترسیم نهایی
در مرحله بعد با تکمیل مرحله قبلی، اجزای شیت را در محل خود تثبیت میکنیم و با خطوط قدرتمندتر (مانند رواننویس) اجزا را ترسیم میکنیم. دقت کنید در این مرحله هم نباید رنگ بر روی شیت گذاشته شود، بلکه باید به این فکر کرد که چگونه با کمترین میزان رنگ، بهترین پیوستگی را بین اجزا داشته باشیم. یادمان باشد که سفیدی کاغذ بهترین رنگ در شیت بندی است.
تکنیک استفاده از خطوط مشترک
یکی از روشهای خوب برای کم کردن میزان رنگ در شیت، استفاده از خطوط و عناصر مشترک مانند خط افق است. به عنوان مثال، در این شیت ابتدا یک خط افق فرض شده و سپس تمام اجزا بر مبنای این خط ترسیم میشوند. این خط میتواند خط افق پرسپکتیو ناظر و پرنده و خط زمین نما باشد. خوبی این روش آن است که دیگر آب در دید ناظر، همان آب دریاچه در دید پرنده هم میباشد.
در ترسیم یک پروژه معماری معمولاً تعداد اجزای هر شیت توسط کارفرما یا معمار تعیین میشود و هیچ قانون خاصی برای تعداد اجزای یک شیت وجود ندارد.
یکی دیگر از روشهای شیت بندی، تعریف تعداد اجزای محدود در یک شیت است که کمی کار را دشوارتر میکند. برای انجام یک شیت با تعداد اجزای محدود، بهتر است اجزا با بیشترین جزئیات ترسیم شوند و حتماً فاصله بین آنها برای درک بهتر رعایت شود.
برای خوانایی بیشتر، معمولاً یک جزء شیت (در این مثال پرسپکتیو دید ناظر) را بزرگتر و با جزئیات بیشتری ترسیم میکنیم تا شیت در نگاه اول خوانا و جذاب باشد. معمولاً در شیتی که میخواهیم از رنگ استفاده کنیم، برای کاهش شلوغی از رنگهای کمرنگتر بهره میبریم.
گاهی برای ایجاد تضاد و جذابیت بصری بالا، میتوان از خطی پیوسته که دور کل اجزای ترسیم شده و آنها را قاب کرده، استفاده کنیم؛ به گونهای که دیگر بیرون از این خط هیچ جزئی ترسیم نشود. استفاده از تکرنگ مشکی برای راندو به شیت بندی بسیار کمک میکند.
در شیت بندی بهتر است از هیچ خط و کادربندی استفاده نکنیم، زیرا قدرت شیت بندی را کم میکند. باید اجزا را به گونهای در شیت بچینیم که تعادل بصری داشته باشد و گوشههای شیت تقریباً تعریف شده باشند. دقت کنید که با ترسیم خطی در پایین شیت میتوانیم آن را ببندیم.
در این شیت، برای تعریف هندسی، آن را تقریباً به سه قسمت تقسیم کرده و پرسپکتیو اصلی را در قسمت بزرگتر با جزئیات کامل ترسیم میکنیم. سپس اجزای فرعی را در سمت چپ و زیر یکدیگر با جزئیات کمتر قرار میدهیم. استفاده از یک رنگ برای راندوی آب، آسمان و شیشه، شیت را پیوستهتر میکند.
در یک شیت بهتر است همه اجزا به گونهای در کنار هم ترسیم شوند که یکدیگر را معرفی کنند. به عنوان مثال، در این شیت در پرسپکتیو ناظر، سقف را به نمایی که همان سقف را نشان میدهد با استفاده از ستون رنگی عمودی وصل کردهایم.
یکی از راههای خوب برای شیت بندی، اتصال اجزای یک شیت به یکدیگر توسط خطوط خود اجزا است. این روش بین دو جزء پلان و مقطع بسیار پرکاربرد است، زیرا میتوانند طبق اصول ترسیم فنی دقیقاً زیر یکدیگر ترسیم شوند که این خود باعث خوانایی میشود.
در این شیت، ضلع بالایی به عنوان خط افق تعریف شده و پرسپکتیو دید پرنده با آن ترسیم شده است. سمت راست شیت به اجزای فنی اختصاص یافته و با خط جاده، این بخش از کل شیت جدا شده است.
در شیت بندی با تعداد اجزای زیاد، باید به گونهای ترسیم کرد که اجزا با یکدیگر تداخل پیدا نکنند و هر کدام بتوانند پیام خود را به مخاطب برسانند. در این نوع شیت بندیها بهتر است از رنگ کمتر و جزئیات بیشتر استفاده شود.
در این شیت بندی عمودی، اجزای مختلف به صورت لایهلایه از بالا به پایین ترسیم شدهاند. پرسپکتیو ناظر و پرنده دارای یک خط افق مشترک هستند و مقطع در بالای شیت بر عرض آن تأکید میکند. پلان در این شیت راندو نشده تا با پرسپکتیو پرنده تداخل بصری پیدا نکند.
در این شیت بندی با توجه به تعداد محدود اجزا، چیدمان به صورت پیوسته و مطلوبی انجام شده است. دقت کنید که در یک شیت بندی خوب، اجزا باید پس از تکمیل و راندو، نتوانند از محل خود تکان بخورند.
امیدوارم از این مقاله لذت برده باشید، نظرات خودتون برای بهتر شدن با ما درمیان بگزاید.
