شنبه های نگاه آرل به تهران: موزه ارتباطات (اداره پست تهران)

معرفی و تاریخچه موزه ارتباطات تهران

این بنا که توسط نیکلای مارکف در سال ۱۳۰۷ طراحی شد، با زیربنای ۱۵۰۰۰ مترمربع، از نخستین بناهایی است که در مجموعه نظامی میدان مشق با عملکردی اداری استقرار یافت. ساخت بنا در سال ۱۳۰۷ آغاز و در سال ۱۳۱۳ به پایان رسید و افتتاح شد. این عمارت در جنوب میدان مشق و شرق سردر این میدان قرار دارد. اداره پست در زمینی به مساحت ۶۰۰۰ مترمربع در یک قاب ساختمانی دو طبقه‌ی آجری شکل گرفته و بخش‌هایی از زیربنای آن به زیرزمین اختصاص دارد.

طرح بنا بر امتداد شرقی-غربی شکل گرفته و از سه قسمت مجزا تشکیل شده است. قسمت میانی، محور تقارن طرح است که در طرفین آن دو بال متقارن استقرار یافته‌اند. بال‌های شرقی و غربی برای تحویل، دسته‌بندی و ارسال مرسولات پستی و گمرکی طراحی شده‌اند که در آن‌ها آرایش فضا شامل راهروها و تالارهای متعدد در گرداگرد حیاط مرکزی در دو طبقه است. این دو بال دارای دروازه‌های مستقل سواره‌رو برای جابجایی مرسولات پستی هستند. قسمت میانی طرح شامل ساختمانی سه طبقه با ستون‌های حجیم و ارتفاعی بلندتر از سایر بخش‌ها است که برای مراجعه‌کنندگان جهت تحویل نامه‌ها، بسته‌های پستی و خرید تمبر استفاده می‌شده است.

معماری و نمای ساختمان

نمای اصلی ساختمان در کنار خیابان امام خمینی (ره) قرار دارد. این نما مانند پلان شامل یک بخش میانی و دو بال متقارن در طرفین شرق و غرب آن است. در این نما علاوه بر شاخص و برجسته شدن نمای بخش میانی، بال‌های متقارن طرفین نیز دارای دو بخش برجسته و رفیع هستند که در قامت یک ورودی افراشته با پلکانی سنگی، نمای یکنواخت ساختمان را در میان گرفته‌اند.

طراح بنا، «نیکلای مارکف»، از معماران گرجی‌تبار روس و از چهره‌های دوران تحول معماری ایران در آغاز قرن حاضر به شمار می‌رود. مارکف در طرح این بنا توانست ترکیبی از ساختمان‌های اداری اروپایی را با نمایی برگرفته از معماری ایرانی به بیانی شیوا به کار گیرد. استفاده از نمای آجری با قوس‌های تیزه‌دار در ترکیب با ستون‌های سنگی، روایت او از معماری ایرانی در دوران اسلامی و باستان است که در ترکیبی موزون و متناسب در کنار هم نشسته‌اند.

پس از توسعه خدمات پستی در کشور، این بنا از سال ۱۳۶۹ بعد از انجام تعمیرات اساسی به موزه ارتباطات تغییر عملکرد داد و دوره جدیدی از حیات تاریخی خود را آغاز کرد.

پست بانک – شعبه موزه ارتباطات

گفتنی است که بخشی از ساختمان (ضلع شرقی موزه ارتباطات) تحت اختیار «پست بانک» می‌باشد و کاربری کاملاً مجزایی با موزه دارد.

تحریریه معماری آرل
گزارش و عکاسی: الهه کاشی
منبع: Arel