معماری شکوهمند ایران همواره چون گوهری تابان در میان آثار معماری جهان می‌درخشیده و از مرتبه‌ای بلند برخوردار بوده است. در این میان، معماری مکتب اصفهان در دوره‌های گوناگون طلایه‌دار این راه پرشکوه بوده و نام هنر و فرهنگ ایران را در گوشه و کنار جهان بلندآوازه کرده است. در دوره صفوی، شهر اصفهان از چنان عظمت و شکوهی بهره‌مند شد که نصف جهانش نامیدند. در میان آثار معماری بازمانده از عصر صفوی، مجموعه مدرسه و بازارچه و کاروانسرایی برجای مانده است که در کنار خیابان چهارباغ اصفهان چون گوهری یگانه می‌درخشد. این مجموعه به دستور شاه سلطان حسین صفوی ساخته شد و آن را به مادر خویش پیشکش کرد.

در طبقه اول، دو تابلوی آینه‌کاری محدب طاووس و سرو و شکوفه، شکوه خاصی به سرسرای بزرگ ورودی بخشیده است. در تزیین سقف طبقه فوقانی، سبک ابداعی جدیدی به کار رفته که ترکیبی است از گچ‌بری و آینه‌کاری محدب رنگین. برای تهیه قطعات آینه محدب سقف، شانزده هزار قرابه رنگین در کوره مخصوصی که به همین منظور ساخته شد، تهیه گردید. این قرابه‌ها را ابتدا از داخل با جیوه اندوده و به‌صورت آینه درآورده‌اند. سپس قرابه‌ها را شکسته و دویست هزار آینه محدب رنگی را که در گچ‌بری سقف به کار رفته است، قطعه‌قطعه بریده‌اند.

سطح گچ‌بری طبقه همکف که تا زیر پلکان مارپیچ سرسرا ادامه یافته و در آن محل بهتر می‌توان به ظرافت و دقت خیره‌کننده آن پی برد، بیش از ۳۰۰ متر مربع است. قطعات چوبی که همه با دست بریده شده و روی آینه ستون‌ها و دیوارها نصب گردیده است، جمعاً ۸۰ متر مربع، و طول قطاربندی‌های چوبی بالای ستون‌ها و روی دیوارها ۷۵ متر است. نرده چوبی پلکان مارپیچ سرسرای ورودی از چوب چنار پنجاه‌ساله و با الهام از نرده‌های کاخ هشت‌بهشت ساخته شده است و حکایت از ظرافت و مهارت استادانه سازنده دارد.

از این رو، مدرسه و کاروانسرای مادر شاه نامیده شد. از مجموعه بناهای یادشده، مدرسه از همه مشهورتر و به اعتبار کاشی‌کاری ظریف و بی‌همانند آن، از زیباترین آثار تاریخی اصفهان و جهان به شمار می‌رود. این شاه‌بیت معماری اسلامی که با وقاری شکوهمند در کنار چهارباغ نشسته و بیشتر به نام مدرسه چهارباغ معروف است، بیش از سه قرن است که طالبان علوم دینی و دانشوران علوم الهی، در کنار پیچ‌وتاب خاموش اما پرشور نقش کاشی‌های آبی، در آن به تعلیم و تعلم سرگرم‌اند. در آغاز، انگیزه اصلی ساختن بازار و کاروانسرا، استفاده از عواید آن‌ها برای نگهداری مدرسه و تأمین معاش اهل مدرسه بوده است. بازار را که در کنار ضلع شمالی مدرسه قرار دارد، سقفی بلند از تاق ضربی‌های خوش‌نما پوشانده و حجره‌های دو طرف آن در دو طبقه ساخته شده است.

این بازارچه را پیش‌تر بازارچه بلند می‌خواندند و امروز بازار هنر می‌نامند. اکنون در حجره‌های این بازار، دست‌سازهای بومی و سنتی به مشتریان عرضه می‌شود و در حجره‌های فوقانی، صنعتگران بومی به ساختن این آثار مشغول‌اند. هنوز هم در این بازار اشیایی به مشتریان فروخته می‌شود که نام‌های خاطره‌برانگیزی را به یاد می‌آورد: خاتم، مینا، قلمکار، قلم‌زنی، منبت، سوخت، تذهیب، معرق، گلابتون، زری‌بافی و… . از زمان ساخت مجموعه مدرسه و بازار و کاروانسرا، سیصد سال می‌گذرد.

به نظر می‌رسد بنای مدرسه مادر شاه در سال ۱۱۱۲ هجری قمری آغاز و تا سال ۱۱۲۸ به طول انجامیده است. تاریخ‌های نقش‌شده در گوشه و کنار این مدرسه، زمان ساخت آن را مشخص می‌کند. در کتیبه‌ای سال ۱۱۱۴، بر کتیبه چوبی دیگری سال ۱۱۱۹، در نقش حک‌شده بر در مدرسه سال ۱۱۲۰ و در کتیبه‌ای به خط عبدالرحیم جزایری، سال ۱۱۲۲ نقش است.

موقعیت جغرافیایی هتل عباسی

شهر اصفهان در ۴۲۴ کیلومتری جنوب تهران واقع شده است. اصفهان از آنجا که مرکز استان است، بین دو رشته‌کوه قرار دارد. در غرب، مناطق کوهستانی تا استان چهارمحال ادامه دارد. در شرق، کوه‌های کرکس و قهرود واقع شده‌اند. منطقه جلگه‌ای از آبرفت جویبارهای کوهستانی و رودخانه زاینده‌رود به وجود آمده است. اصفهان با داشتن آب‌وهوای معتدل، نسبتاً فصل‌های منظمی دارد. زاینده‌رود با جاری شدن در شهر اصفهان، مهم‌ترین رودخانه استان می‌باشد.

در عهد اشکانیان، اصفهان مرکز و پایتخت ایالت پهناوری بود که تحت فرمان حکمرانان اشکانی قرار داشت. در زمان ساسانیان، اصفهان محل سکونت و قلمرو «اسپوهران» یا اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی که مناصب مهم و اصلی سلطنتی را در اختیار داشتند، بود. همچنین در این زمان، اصفهان یک مرکز نظامی و بسیار مستحکم بود. این شهر پس از شکست نهایی ایرانیان به تصرف اعراب درآمد.

بعد از اسلام، اصفهان همچون دیگر شهرهای ایران تا اوایل قرن چهارم تحت سلطه اعراب بود. تنها خلیفه منصور آنجا را مورد توجه قرار می‌داد. در زمان ملکشاه سلجوقی، اصفهان بار دیگر به پایتختی برگزیده شد و عصر طلایی دیگری را آغاز نمود. در این هنگام، اصفهان یکی از آبادترین و مهم‌ترین شهرهای جهان به شمار می‌آمد.

این شهر در سال ۶۳۹ هجری قمری به تصرف مغول‌ها درآمد و آنان مردم را قتل‌عام کردند. پس از حملات مغول‌ها و تیمور، اصفهان به علت موقعیت جغرافیایی مناسبش دوباره سامان گرفت؛ مخصوصاً در زمان صفویان که به‌طور قابل ملاحظه‌ای توسعه یافت. اصفهان در سال ۱۰۰۰ هجری قمری، پس از اینکه توسط شاه عباس به‌عنوان پایتخت انتخاب شد، به اوج رونق خود رسید.

انقراض سلسله صفویان توسط محمود افغان و تصرف اصفهان پس از ۶ ماه محاصره، دوره انحطاطی را برای این شهر باعث شد. در زمان افشاریه و زندیه، دوباره رونق یافت؛ اما در عصر قاجار، به دنبال انتخاب تهران به‌عنوان پایتخت، اصفهان بار دیگر رو به زوال رفت.

اصفهان با توجه به شرایط جغرافیایی و تاریخی، در زمان پهلوی مورد توجه قرار گرفت و کوشش‌هایی جهت تعمیر و بازسازی بناهای تاریخی آن به عمل آمد. همچنین شهر و استان اصفهان به‌سرعت تحول یافته و صنعتی شد. طی دو دهه اخیر، اصفهان با سرعت قابل توجهی از نظر شهری توسعه یافت و بازسازی بناهای تاریخی آن بسیار چشمگیر بود.

امروزه اصفهان یکی از مهم‌ترین مراکز سیاحتی ایران و جهان به شمار می‌رود.

تالارها و سرسراهای هتل عباسی

تالار نقش جهان

کاروانسراها یا همان چاپارخانه‌ها که به معنی خانه قافله‌هاست، به دلایل گوناگون ارتباطی، همچون جریان‌های اقتصادی، نظامی، جغرافیایی و مذهبی و نیز تجارت و سیاحت، در ادوار مختلف و در امتداد جاده‌ها، جهت رفع مرارت سفر بنا گشت. طبق منابع تاریخی، اولین کاروانسراها در ایران کهن و زمان هخامنشیان بنیان‌گذاری شد.

عصر طلایی احداث کاروانسراهای زیبا از زمان سلسله صفوی آغاز شد و در این زمان، اصفهان به برکت شکوه معماری‌اش در عصر صفویه (۱۱۱۵–۸۸۱ هجری شمسی)، به نصف جهان ملقب گردید. رونق تجاری و امور زیارتی باعث شکوه هنر معماری و تزیینات ظاهری آن‌ها گشت. از دوره شاه عباس اول به بعد، برای سهولت ارتباطات و توسعه اقتصادی کشور، شبکه منظمی از راه‌های اساسی به وجود آمد و به موازات آن و جهت آسایش و رفاه مسافران، کاروانسراهای متعدد ساخته شد.

کاروانسرای عباسی نیز که از آثار بازمانده سال‌های حکومت آخرین پادشاه صفوی، شاه سلطان حسین، است، نشانگر یکی از مظاهر برجسته هنر و معماری ایران‌زمین و میراث تاریخی و فرهنگی و موزه زنده و گران‌بهایی با تسهیلات پذیرایی منحصربه‌فرد به حساب می‌آید که در سراسر جهان از موقعیتی بی‌نظیر برخوردار است.

این کاروانسرا با دو اثر بزرگ دیگر هم‌جوار، به نام‌های مدرسه چهارباغ و بازار سلطانی (هنر)، به دستور مادر شاه سلطان حسین شکل گرفت و به این خاطر به نام کاروانسرای مادر شاه ملقب گشت و جهت اطراق کاروانیان، تجار و گردشگران استفاده می‌شد. زمان ساخت و بهره‌برداری این بنای سترگ ـ که در ادوار مختلف با عناوینی چون چاپارخانه، کاروان‌خانه، مهمان‌خانه، اقامتگاه، کاروانسرا، مهمانسرا و هتل نامیده می‌شده ـ را می‌توان بین سال‌های ۱۱۲۸–۱۱۱۲ هجری تخمین زد و تاریخ ترمیم، احداث و تبدیل آن به مهمانسرای عباسی را سال ۱۳۳۷ بیان نمود.

در این سال بود که شرکت بیمه ایران با انعقاد قراردادی، کار ترمیم و احداث را آغاز نمود و این امور تا سال ۱۳۴۵ به طول انجامید. در سال ۱۳۵۱ نیز با خرید یازده هزار و پانصد متر مربع زمین کناره شرقی، با هدف توسعه مهمانسرا با تعداد هشتاد اتاق، سرسرای ورودی، رستوران و تالار سخنرانی، تحت عنوان هتل جدید، خریداری شد. اکنون مهمانسرای بین‌المللی ـ تشریفاتی عباسی که در صدر قدیمی‌ترین هتل‌های جهان می‌باشد، با تالارها، رستوران‌ها، امکانات، تجهیزات و تسهیلات خاص و ۲۲۵ باب اتاق، سوئیت و آپارتمان مجهز به سیستم‌های امنیتی ویژه و مطابق با اصول و استانداردهای بین‌المللی و روز دنیا، همواره پذیرای هزاران گردشگر از ملل گوناگون، تشریفات سیاسی دول مختلف و مسافران عزیز داخلی بوده است.

تالار زرین

تالار عالی قاپو

در ورودی این تالار کوچک را که به راهروی ورودی رستوران چهلستون باز می‌شود، استاد چایچی ساخته است. این در از چوب گردوی کهنسال ساخته شده و با نقش اسلیمی زینت یافته است. برای آرایش این تالار، از طرح‌های گچ‌بری آن قسمت از عالی‌قاپو که به اتاق موسیقی شهرت دارد، استفاده شده است. حاشیه و فواصل این گچ‌بری‌ها به شیوه معروف به شیر و شکر، نقاشی و تزیین گردیده است.

دو نقاشی دو طرف دری که به باغ مهمانسرا باز می‌شود، به سبک نقاشی‌های عهد قاجار و بقیه نقاشی‌ها به شیوه صفوی و یادآور نقش‌های عالی‌قاپو می‌باشد. مجموعه کارهای گچ‌بری و قطاربندی این تالار کوچک، آن را به‌صورت موزه‌ای درآورده است که هر قسمت آن نمایانگر یکی از سبک‌های مختلف هنرهای تزیینی سه سده اخیر ایران است.

این تالار زیبا با ظرفیت ۳۰ نفر، برای جلسات تشریفات استفاده می‌شود.

تالار آیینه

این تالار در طبقه همکف مهمانسرا قرار دارد و ورودی آن به سرسرای رستوران باز می‌شود. دیوارهای این تالار به رنگ سبز روشن است و بر روی آن، خیره‌کننده‌ترین نمونه‌های تذهیب، لایه‌چینی و قلم‌گیری طرح‌های ختایی صفوی و گچ‌بری روی آینه کار شده است.

فقط برای تذهیب و لایه‌چینی این تالار، بیست هزار ورق طلای معروف به هندی به کار رفته است. پوشش دیوار و سقف با ورق طلا به این منظور است که درخشندگی آن با گذر زمان حفظ گردد و سیاه نشود. روی این پوشش طلایی، قلم‌گیری شده است.

سرسرای ورودی رستوران

جذاب‌ترین کار تزیینی این قسمت، گچ‌بری ممتاز سقف و آینه‌کاری آن است که نمونه‌ای بی‌همانند از ظرافت و دقت در ترکیب و ساخت به شمار می‌رود. حباب برنجی بزرگ، مشبک و قلم‌زده‌ای که در وسط سقف قرار دارد، کار استاد ذوفن است.

سرسرای مدخل تالار زرین، راهروی عریض ورودی رستوران بزرگ و راهروی پشت تالار نقش جهان که به سرسرای ورودی مهمانسرا منتهی می‌شود، از بخش‌های دیگر این قسمت از مجموعه است.

در راهروی مشرف به خیابان و در فاصله بین پنجره‌هایی که به خیابان باز می‌شود، نمونه‌های زیبایی از تابلوهای گچ‌بری به شیوه تشعیر و تذهیب و آینه‌کاری محدب معروف به شیخ بهایی دیده می‌شود. در فاصله میان هر دو قطعه گچ‌بری و تذهیب، یک تابلوی آینه‌کاری محدب گل انار یا سرو و شکوفه، بر زیبایی مجموعه افزوده است.

در سمت دیگر این راهرو، روی شبکه‌های سیمانی که پیش از آغاز تزیینات مهمانسرا نصب شده بود، تصاویر بزرگی قرار گرفته است که مناظر مختلف اصفهان را در یکصد و پنجاه سال پیش نشان می‌دهد. بیشتر این تصاویر را شادروان علی خادم، از روی نقاشی‌های سفرنامه‌های دو جهانگرد فرانسوی، «فلاندن و کوست»، عکسبرداری کرده است. اصل این نقاشی‌ها در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود.

تالار فیروزه

تالار سرداب

رستوران چهلستون

رستوران بزرگ مهمانسرا که دو طبقه آن گنجایش پذیرایی یک‌هزار نفر را دارد، در واقع موزه‌ای است که از نقاشی، تذهیب، آینه‌کاری و گچ‌بری‌هایی شکل گرفته که همگی از آثار هنری اصیل دوره‌های صفوی و قاجار اقتباس شده‌اند.

سقف این رستوران مانند گره‌چینی سقف ایوان چهلستون ساخته شده است؛ با این تفاوت که سقف ایوان چهلستون با چوب آلت‌بندی شده، در حالی که سقف رستوران عیناً با همان طرح، گچ‌بری و نقاشی گردیده است. در وسط این سقف، یک صفحه بتنی ساخته شده که با شیشه‌های الوان تزیین یافته و ستاره‌های بین قاب‌های آن، آینه‌کاری شده است.

تزیینات طبقه همکف رستوران، کلاً به شیوه صفوی است و بیست‌وسه تابلوی نقاشی ممتاز که همگی کار استاد شجاعیان است، حدود ۳۰ متر مربع سطح دارد. بزرگ‌ترین تابلو در سمت راست در ورودی قرار دارد. در برابر در ورودی، یک بخاری دیواری نفیس واقع است که برای ساخت آن از شیوه اصیل لایه‌چینی و تذهیب استفاده شده است.

در دو سمت این بخاری نفیس، همچنین در زیر پلکان و در قسمت ورودی رستوران به آشپزخانه، درهایی نقاشی شده که هر یک از آن‌ها تابلویی زیبا و پرکار است و با اندکی دقت، انواع نقش‌ها، چهره‌ها و مجالس مینیاتور را می‌توان در آن مشاهده کرد. نقاشی تمام این درها کار استاد هنرمند، صانعی است.

نقش‌ها و آینه‌کاری طبقه بالای رستوران، به سبک قاجار است. طرح‌های گل و مرغ، کار هنرمند فقید سید جعفر رشتیان، و تک‌چهره‌ها و تابلوی بزرگ سمت راست ورودی سالن صرف صبحانه که بیش از پنجاه صورت دارد، کار استاد ابراهیم جباربیگ است.

در فاصله بین طبقه بالای رستوران و راهروی اتاق‌های طبقه اول مهمانسرا، سالن کوچکی قرار دارد که دیوارهای آن به دقیق‌ترین صورت، تنگ‌بری و مقرنس‌کاری شده است. در یک طرف این سالن، یک متن قدیمی دوروی آینه‌کاری، توأم با شیشه نقاشی‌شده از دوران قاجار نصب گردیده که در نوع خود ممتاز است.

در وسط ایوان شمالی طبقه فوقانی رستوران، به منظور ایجاد هماهنگی بیشتر با مکتب قاجار، سه جفت در قدیمی نقاشی دوران قاجار، پس از مرمت، تکمیل و نقاشی قاب‌ها، نصب گردیده است. این درها جلوه خاصی به نمای این طبقه بخشیده است.

برای ایجاد هماهنگی میان تزیینات اصیل ایرانی و دیواره‌های سنگی و سقف‌های آکوستیک که پیش‌تر ساخته شده بود، روی سنگ‌ها ترنج‌های چوبی با نقاشی طلاکاری نصب شده و پس از رنگ کردن قطعات آکوستیک سقف، همانند قاب‌های چوبی قدیمی، روی آن‌ها زهوارکوبی و رنگ‌آمیزی شده است.

صندلی‌های مخمل‌پوش رستوران نیز با الهام از حجاری‌های تخت جمشید، توسط مهندس ابراهیمیان طراحی و به وسیله استاد چایچی ساخته شده است.

رستوران زیبای چهلستون با ظرفیت ۴۰۰ نفر، به عنوان رستوران اصلی مهمانسرا، برای سالن صبحانه در طبقه فوقانی و رستوران ناهار در طبقه تحتانی و همچنین پذیرایی از مهمانان در جشن‌های بزرگ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دیگر تالارهای هتل عباسی

تالار سیمین

لابی های هتل عباسی

اتاق ها و سوئیت ها هتل عباسی

مهمانسرای عباسی از ۲۲۵ باب اتاق، سوئیت و آپارتمان برخوردار است که شامل اتاق‌های معمولی یک‌تخته و دو‌تخته، چشم‌انداز و پردیس، سوئیت‌های معمولی، قاجار، صفوی، سبز و نیز آپارتمان‌های دو و سه‌خوابه می‌باشد. تمامی این واحدها مجهز به سیستم‌های ایمنی ویژه و مطابق با اصول استانداردهای بین‌المللی و روز دنیا هستند.

نمای استثنایی و زیبای باغ و گنبد فیروزه‌ای در برخی از اتاق‌ها، از جمله اتاق‌های چشم‌انداز و پردیس، تزیینات و آثار هنری بسیار شگفت‌انگیز و قدیمی در اتاق‌هایی همچون قاجار و صفوی، و همچنین طرح‌های نوین و بسیار زیبا که طی بازسازی‌های مهمانسرا در دیگر اتاق‌ها پدیدار شده است، از جمله مشخصات اقامتی مهمانسرا برای استفاده مسافران و مشتاقان عزیز به شمار می‌رود.