معماری گرم و ایرانی خانه شماره 7 در نجف آباد، اصفهان

مشخصات پروژه خانه شماره ۷ در نجف آباد

نام پروژه: خانه شماره ۷

موقعیت: اصفهان، نجف آباد، جنب میدان بسیج، کوچه شهید اسماعلیان، پلاک ۷

شرکت طراحی: دفتر معماری آینه

معماران: عاطفه کرباسی، علی سلطانی، علی دهقانی

کارفرما: مهدی صالحی، الهه ابراهیم

مصالح اصلی: آجر

تاریخ طراحی: ۱۳۸۹

تاریخ ساخت: ۱۳۹۱

مساحت زمین: ۶۰۰ متر مربع

عکاس: فرشید نصرآبادی

خانه شماره ۷ در نجف‌آباد، شهر کوچک و سنتی هفتصد ساله‌ای که در دوران صفویه و در نزدیکی اصفهان به صورت یک باغ‌شهر ساخته شد، قرار دارد. این شهر، به‌خصوص در دهه اخیر، در حال پوست‌اندازی است؛ متأسفانه اغلب تخریب‌ها بی‌منطق و نوسازی‌ها فاقد ایده‌های معمارانه هستند که سیمای شهر را بی‌روح کرده است. خانه‌های تاریخی رو به تخریب‌اند و خانه‌های ارزان و بی‌کیفیت در حال ساخته شدن. اگر معماران و مردم، شهر را نجات ندهند، کم‌کم به یک شهرک نوساز بی‌هویت تبدیل می‌شود که هیچ نشانی از گذشته ارزشمند خود ندارد.

چالش‌ها و رسالت معماران در نجف‌آباد

مشکل دیگر این است که اغلب کارفرمایان معتقدند برای داشتن خانه‌ای عالی باید هزینه‌های زیادی صورت گیرد؛ به همین دلیل به‌ندرت طرح‌ها را به معماران می‌سپارند. ما معماری را در دانشگاه هنر اصفهان آموختیم و پس از اتمام تحصیلات، گروه معماری خود را در تهران تشکیل دادیم. اما دلبستگی و تعلق خاطرمان به اصفهان موجب شد ارتباط کاری خود را با این شهر و نجف‌آباد حفظ کنیم. به این ترتیب در شهر نجف‌آباد از هفت سال قبل با سه هدف کلان دست به کار شدیم: خلق فضاهای شاداب و امروزی، ارزان کار کردن، و نگاه به معماری ارزشمند گذشته و تلاش در جهت حفظ آن. ما اولین گروه معماری هستیم که در این شهر به طور جدی فعالیت‌هایی از جنس معماری (نه ساختمان‌سازی معمول) داشته‌ایم و پروژه‌هایمان در میان مردم و جوامع حرفه‌ای مقبول افتاده است.

ایده طراحی: احترامی به باغ بازمانده

زمین خانه شماره هفت در حاشیه شهر نجف‌آباد، در محل باغ‌هایی قرار دارد که یکی پس از دیگری در حال نابودی و قربانی گسترش شهر هستند. آخرین و تنها باغ باقی‌مانده آن حوالی، با درختان بلند توت، درست در مقابل زمین پروژه ما واقع شده است. ایده اولیه ما این بود که خانه پیامی باشد حاوی احترام به باغ. خانه در مقابل درختان باغ، در بدنه شمالی خود عقب نشسته و شکافی عمیق در حجم دارد که پلکان دسترسی و ورودی طبقه دوم از آنجاست. در بالای پلکان، طبقه دوم حیاطی دنج قرار دارد که از سوی دیگرش به حیاط اصلی خانه در همکف سرازیر می‌شود و به این ترتیب باغ بیرون خانه به باغ درون خانه متصل می‌شود. حیاط همکف باغچه‌هایی کشیده دارد و در دیوار جنوبی آن قاب‌هایی سبزرنگ تعبیه شده که همچون پنجره‌هایی به باغ‌های گذشته این محل که امروز دیگر نیستند، اشاره می‌کند.

تقسیم‌بندی فضایی و عملکردی خانه

شکاف نمادین در حجم، از نظر عملکردی هم در هر دو طبقه، فضای داخل را به دو قسمت فضاهای خصوصی (اتاق‌خواب‌ها و حمام در بخش شرقی) و فضاهای عمومی (آشپزخانه، غذاخوری و پذیرایی در بخش غربی) تقسیم می‌کند. در طبقه همکف، در محل جدا شدن دو عرصه از هم، نشیمن مربع‌شکل، در مرکز هندسی و عملکردی خانه قرار دارد. پله‌های متعددی از گوشه و کنار خانه برای دسترسی به طبقه بالا تعبیه شده است. خواسته کارفرما این بود که طبقه همکف برای زندگی روزانه و طبقه بالا برای پذیرایی و اقامت میهمانان باشد و فضاهای عمومی خانه با یکدیگر ارتباطی سیال داشته باشند.

پاسخ به سبک زندگی بومی: حیاط بالا و آسمان شب

حیاط بالا پاسخگوی عادت اهالی نجف‌آباد به خوابیدن روی پشت‌بام خنک و زیر آسمان پرستاره در شب‌های گرم تابستان است که کاملاً از دید همسایگان محفوظ و متناسب با اعتقادات مذهبی مردم است. شیشه‌های وسیع طبقه بالا به این حیاط، با پرده‌های حصیری بومی ترکیب شده تا فضایی انعطاف‌پذیر و قابل بستن یا گشودن به این حیاط ایجاد کند. تعدد فضای باز، سهولت دسترسی به آنها و دیدهای وسیع از فضاهای بسته به آسمان به این علت است که مردم این شهر کوچک مقدار زیادی از وقت روزانه خود را در خانه سپری می‌کنند و به فضاهای دلباز و دیدن آسمان عادت دارند. آنها دوست دارند «روی زمین» و «زیر آسمان» زندگی کنند.

گالری تصاویر و پلان‌های معماری خانه شماره ۷