از سال ۱۹۴۳ که اولین شناخت راجع به اختلال اوتیسم صورت گرفت، تاکنون تحقیقات زیادی در مورد افراد مبتلا به اوتیسم و ویژگیهای آنها، انجام شده است. اکثر این تحقیقات که توسط روانشناسان مطرح دنیا صورت گرفته است، اوتیسم را از منظر آسیبشناسی و علائم بررسی کرده و به ویژگیهای این اختلال پرداختهاند. اخیراً تحقیقاتی میانرشتهای بین معماری و روانشناسی برای این کودکان در دنیا صورت گرفته است که نشان میدهد محیطهای مناسب برای این کودکان، میتواند تأثیر بسیار زیادی بر روند سلامتی آنها داشته باشد.
اوتیسم چیست و علائم شاخص آن کدامند؟
اصطلاح اوتیسم از مفهوم یونانی «زندگی کردن در خود» توسط روانپزشک یونانی بلولر (۱۹۱۱) در توصیف رفتارهای یک بیمار گرفته شده است. این بیمار تمایلات در خود فرو رفته را در جنبههای اجتماعی بروز میداد. تا قبل از سال ۱۹۴۳، روانپزشکی به نام لئو کانر در خصوص ۱۱ کودک توضیح داد که «اختلالات اوتیستیکی» را از خود بروز میدادند. در این کودکان بیشترین خصوصیات و شرایط بیماری اوتیسم دیده میشد و او در مقاله مشهور و جهانی خود با عنوان «اختلالات اوتیستیکی در تماس عاطفی» به علایم این اختلال اشاره کرد.
در سال ۱۹۶۵، برای اوتیسم دو علامت شاخص، تعریف شد:
الف- عدم توانایی در ایجاد ارتباط با دیگران و شرایط.
ب- عدم توانایی در ابراز معانی از طریق زبان (لینهان، ۲۰۰۸).
اهمیت معماری در طراحی فضا برای کودکان مبتلا به اوتیسم
آمارها در سال ۲۰۱۰ نشان میدهد که بدون در نظر گرفتن جنبههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، از هر ۸۸ کودک، یک کودک به بیماری اوتیسم مبتلاست. از طرفی آمارها نشان میدهد که اختلالات طیف اوتیسم فراگیر شده و این شیوع در ایران هم رو به افزایش بوده است. اما در ایران مراکزی که به صورت خاص برای این کودکان طراحی شده باشد، بسیار محدود است و نمونههای موجود نیز بدون در نظر گرفتن روحیات این کودکان ساخته شدهاند.
معماری به عنوان یک حرفه، مسئول است تا محیطهایی را ایجاد کند که با انواع نیازهای استفادهکنندگان سازگار باشد. در این میان نیاز افراد خاص نباید از این امر مستثنی باشد. علیرغم شیوع بالای بیماری اوتیسم، هنوز راهبردهای طراحی معماری برای برآوردن نیازهای این گروه، به صورت ویژه رسیدگی نشده است. با توجه به نقش معماری در طراحی فضای مناسب برای این کودکان، انجام تحقیقی که بتواند نیازمندیهای خاص این کودکان از دیدگاه معماری را مشخص نماید، ضروری به نظر میرسد.
مروری بر کتاب «معماری و اوتیسم»
در جهت تألیف این کتاب، نویسندگان آن ابتدا با مطالعه و بررسی منابع موجود در پایگاههای علمی معتبر دنیا، مطالبی را که در ارتباط با معماری و اوتیسم وجود داشته است، بررسی نموده و به منظور تکمیل مطالب موجود، از روش میدانی نیز استفاده شده است. در این راستا، با صاحبنظران در زمینه اوتیسم، مربیان، والدین مشاوره انجام شد و از مراکز موجود در اصفهان نیز بازدید صورت گرفت. شایان ذکر است که این کتاب، حاصل طرح پژوهشی با عنوان «راهکارهای طراحی جهت فضاهای آموزشی کودکان مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم» است که به درخواست اداره کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان اصفهان در سال ۱۳۹۱ انجام شده است.
این کتاب در ۷ فصل تدوین گردیده است که ۲ فصل ابتدایی، به مباحث روانشناسی و مابقی فصول به مباحث معماری میپردازد. فصل اول و دوم به ترتیب به اختلالات طیف اوتیسم از منظر روانشناسی و آموزش برای این کودکان میپردازد. در فصل سوم عوامل معماری اثرگذار بر این کودکان معرفی شدهاند و فصل چهارم، فضاهای مورد نیاز در مراکز آموزشی این کودکان را عنوان کرده است. طراحی فضاهای باز در مراکز آموزشی کودکان اوتیسم در فصل پنجم ذکر شده است و از آنجایی که در ایران، مراکز اوتیسم موجود اغلب فاقد معماری مناسب هستند، در فصل ششم نمونههای معروف موجود در دنیا، معرفی گردیده است. در نهایت در فصل هفتم، جمعبندی و نتیجهگیری و ارائه پیشنهادات طراحی معماری فضاهای آموزشی این کودکان مدنظر، قرار گرفته است.
مشخصات فنی کتاب
عنوان کتاب: معماری و اوتیسم؛ راهکارهای طراحی فضاهای آموزشی
نویسندگان: هاجرمجاهدی، مریم قاسمی سیچانی، الهام فروزنده، منصوره بهرامی پور
ناشر: دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)
تاریخ اثر: ۱۳۹۳
قیمت: ۱۵۰۰۰۰ ریال
تحریریه معماری آرل
منبع: memarnet
