گزارش ابعاد فنی، مدیریتی و حقوقی حادثه ساختمان پلاسکو در صحن شورای شهر تهران توسط حمزه شکیب، به نمایندگی از کمیته تخصصی تشکیل شده توسط این شورا، ارائه شد. در این گزارش جامع، دلایل اصلی ریزش ساختمان و چرایی گسترش سریع حریق به دقت مورد بررسی قرار گرفته است.
در سیصدوچهلودومین جلسه علنی شورای شهر تهران، اقبال شاکری، رییس کمیته عمران شورا، تاکید کرد که گزارش حادثه به اطلاع مردم خواهد رسید و افزود: «در بررسیهای انجام شده تا مرحله ابلاغ اخطار، شهرداری تهران کار خود را انجام داده است و در این حادثه تمام بار اصلی ایمنی، بر دوش سازمان آتشنشانی افتاده است.»
وی افزود: «در حالی که بار اصلی ایمنی بر دوش سازمان آتشنشانی افتاده، این سازمان بازدیدهایی را جهت شناسایی ساختمانهای پرخطر انجام داده به طوری که ۱۷ هزار بازدید در سطح شهر تهران انجام شده که ۶ درصد آنها مربوط به ساختمانهای مسکونی بوده است.»
حمزه شکیب نیز با اشاره به تشکیل ۶ کارگروه تخصصی (سازه، تاسیسات، مبحث ۲۲، مدیریت بحران، حقوقی و ارزیابی آسیبپذیری) اعلام کرد که هدف این تیم ۶۰ نفره، آسیبشناسی فنی، مدیریتی و حقوقی بوده و به دنبال شناسایی مقصر نبودهاند، بلکه ارائه راهکارهای مناسب را دنبال میکردند.
ارزیابی سازه و سناریوی فروریزش پلاسکو
شکیب در تشریح ارزیابی انجام شده در بخش سازهای گفت: «هدف از این بخش، مطالعه و ارزیابی رفتار سازهای ساختمان پلاسکو قبل از فروریزش و سپس بررسی محتملترین سناریوی فروریزش پیشرونده و همچنین بررسی ضعفهای سیستم سازهای در وقوع این حادثه است.» به دلیل نبود نقشههای دقیق، مطالعات جامعی برای بازسازی شرایط ساختمان انجام شد.
محتملترین سناریوی فروریزش پلاسکو در سه مرحله
این عضو کمیته افزود: «با توجه به تحلیلهای انجام شده بر مدل سه بعدی سازه، محتملترین سناریوی فروریزش ساختمان پلاسکو شامل سه مرحله است: فروریزش جزئی، فروریزش پیشرونده محدود و فروریزش پیشرونده کلی.»
وی تشریح کرد: «فروریزش کلی با تخریب یک تیر اصلی و بخشی از سقف طبقه یازدهم شروع شده است. با افتادن آن بر روی سقف طبقه دهم، اتصالات دو تیر اصلی دیگر که بر اثر حرارت ضعیف شده بودند، دچار شکست شده و سقفهای متکی بر آنها تخریب میشود.»
شکیب ادامه داد: «پس از گسیختگی ۴ سقف، ستونهایی که تکیهگاه جانبی خود را از دست داده بودند، دچار کمانش شده و سقفهای طبقات بالاتر نیز شروع به فروریزش میکنند. در نهایت با تخریب بخشهای شرقی، جنوبی و مرکزی، سایر قسمتها نیز به سمت داخل کشیده شده و کل ساختمان تخریب میشود.»
کاستیهای تاسیسات برقی و مکانیکی
نقش تاسیسات برقی در گسترش حریق
در ارزیابی تاسیسات برقی، مواردی همچون سیمکشی خارج از ضوابط، افزایش مصرفکنندهها بدون در نظر گرفتن کلید و هادی متناسب، و نبود سیستم اعلام حریق، برق اضطراری مناسب و چراغهای خروج ایمن به عنوان مشکلات اساسی شناسایی شدند.
شکیب تاکید کرد: «در میان عوامل ذکر شده، مهمترین موارد تاثیرگذار شامل سیمکشیهای غیراستاندارد و خارج از ضوابط، عدم بازرسی و کنترل ساختمان، و فقدان سیستم اعلام حریق است.»
ارزیابی تاسیسات مکانیکی و وجود مواد اشتعالزا
در بخش تاسیسات مکانیکی مشخص شد که ساختمان دارای یک موتورخانه مرکزی با سوخت گازوئیل بوده است. در زمان حادثه، حدود ۱۴ هزار لیتر گازوئیل در مخازن زیرزمین ذخیره شده بود.
این عضو کمیته افزود: «ساختمان در قبل از حادثه مجهز به سیستم تولید سرمایش عمومی نبوده و ساکنان عمدتا از کولرهای گازی استفاده میکردهاند. عدم انجام بازرسیهای سالانه و تغییرات گسترده در تاسیسات، خطرپذیری ساختمان را در برابر حریق تشدید کرده بود.»
ریشه اصلی فاجعه: عدم نگهداری اصولی ساختمان
شکیب تصریح کرد: «ریشه اصلی ریزش ساختمان پلاسکو، عدم مراقبت و نگهداری اصولی از این ساختمان در طول دوره ۵۴ ساله بهرهبرداری بوده است.» وی به عدم اجرای سازوکار مقررات مبحث ۲۲ ساختمان (مراقبت و نگهداری ساختمانها) اشاره کرد که میتوانست از این فاجعه جلوگیری کند.
ابهامات در مسئولیت نگهداری ساختمان
بر اساس این مبحث، مسئولیت مراقبت و نگهداری بر عهده مالک، مسئول نگهداری و بازرس ساختمان است. اما به دلیل عدم ایجاد سازوکار عملیاتی برای این قانون، ابهاماتی در تعیین مسئولیتها در حوادثی مانند پلاسکو وجود دارد.
چرایی گسترش سریع حریق در پلاسکو
نتایج مطالعات نشان میدهد که آتشسوزی به واسطه وضعیت نادرست ناشی از بهرهبرداری و عدم رعایت مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، پس از شروع به سرعت توسعه یافته است. در زمان رسیدن نیروهای آتشنشانی، ۴ واحد صنفی کاملاً درگیر حریق بودهاند.
عواملی چون عدم وجود فضای باز در ضلع شمال غربی، ناپیوسته بودن راهپله، عدم وجود سیستم حفاظت سازه فلزی در برابر حریق و دپوی محصولات قابل اشتعال و کپسولهای گاز، باعث گسترش آتش به کلیه طبقات شد.
ارزیابی مدیریت بحران و مسئولیتهای حقوقی
چالشهای مدیریت بحران در حادثه
شکیب در تشریح ارزیابی فرآیند مدیریت بحران گفت: «فرآیند جستوجو، نجات، امداد و آواربرداری یکی از پرچالشترین حوزهها در حوادث ریزش ساختمانهای بلندمرتبه است.» وی به کمبودهایی مانند نبود برنامه جامع جستوجو و نجات و نیاز به ارتقای تجهیزات اشاره کرد.
مسئولیت مالک، شهرداری و وزارتخانهها
در بخش حقوقی، مسئولیت مالک به دلیل عدم رفع عیوب و تجهیز ساختمان با وجود اخطاریههای مکرر، مشخص شد. همچنین بر اساس بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری، رفع خطر از بناها از وظایف شهرداری است.
مسئولیت وزارت رفاه نیز به دلیل عدم بازرسی کارگاههای ناایمن و مسئولیت وزارت راه و شهرسازی به دلیل فراهم نکردن سازوکار اجرایی مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان، مورد تاکید قرار گرفت.
