طراحی آرامگاه از دیدگاه “محمد فروغی”

زندگینامه محسن فروغی، معمار برجسته ایرانی

محسن فروغی، دومین فرزند محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)، در سال ۱۲۸۶ هجری شمسی در تهران متولد شد. او پس از اتمام تحصیلات مقدماتی، وارد دارالمعلمین مرکزی شد که توسط عمویش، ابوالحسن فروغی، تأسیس شده بود و به مدت هفت سال در آنجا به تحصیل پرداخت. در اوایل سال ۱۳۰۶، برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و پس از کارآموزی نزد اساتید برجسته در پاریس، در سال ۱۳۱۷ به ایران بازگشت. فروغی ابتدا در دانشسرای عالی و سپس در دانشکده فنی به تدریس تاریخ هنر و تاریخ معماری مشغول شد. وی در سال ۱۳۱۹ با همکاری “آندره گدار”، دانشکده معماری و هنرهای زیبای دانشگاه تهران را طراحی و تأسیس کرد. او به عنوان معاون و رئیس کارگاه معماری در آن دانشکده فعالیت نمود و پس از مدتی توسط شورای استادان به ریاست دانشکده انتخاب شد و نزدیک به ۱۵ سال در این سمت خدمت کرد.

آثار شاخص فروغی در طراحی آرامگاه

در کارنامه معماری محسن فروغی، طراحی سه آرامگاه برجسته به چشم می‌خورد: آرامگاه رضاشاه در شهر ری، آرامگاه سعدی در شیراز و آرامگاه باباطاهر در همدان. هر یک از این بناها نشان‌دهنده رویکردهای متفاوت او در تلفیق عناصر مدرن و سنتی است.

آرامگاه سعدی در شیراز

طرح آرامگاه سعدی در شیراز که در سال ۱۳۳۰ به اتمام رسید، با همکاری علی‌اکبر صادقی و با الهام از عناصر معماری سنتی ایران طراحی شد. این بنا از نظر طراحی سایت و ایده کلی، شباهت‌هایی به مقبره رضاشاه دارد و در آن نیز عناصر مدرن و سنتی به زیبایی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

آرامگاه باباطاهر در همدان

ساخت بنای آرامگاه باباطاهر عریان در همدان در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به پایان رسید. این ساختمان با مساحت سایت ۸۹۶۵ مترمربع و برج آرامگاه با ارتفاع ۲۰.۳۵ متر، بر قاعده‌ای هشت‌ضلعی قرار دارد. در ستون‌های هشت‌گانه برج از سنگ گرانیت حجاری‌شده و در نمای خارجی از سنگ سفید استفاده شده است. سقف داخلی آرامگاه نیز با کاشی‌کاری‌های معرق بسیار ظریف تزئین شده است. این آرامگاه آشکارا با اهداف تندیس‌گرایی معماری مدرن طراحی شده و حجم ارائه شده توسط فروغی، شباهت زیادی به حجم‌های افلاطونی این سبک دارد، هرچند برخی منتقدان آن را فاقد لطافت و بی‌روح توصیف کرده‌اند.

تحریریه معماری آرل

منبع: کتاب معماری معاصر ایران – امیر بانی مسعود

Arel