سقف در معماری باستان: فراتر از یک پوشش
وقتی برای نخستین بار قدم به یک ساختمان یا بنای تاریخی میگذارید، در وهلهی نخست چه چیزی توجه شما را به خود جلب میکند؟ نوع معماری، تزئینات، جنس مصالح یا شکل درب و پنجرهی آن؟ آیا تا به حال نگاه خود را قدری بالاتر کشیده و به سقف بناهای مهم نگاهی انداختهاید؟ شاید همه کس به اوج دیوارها ننگرد، جایی که سقف همچون تاجی با شکوه بر دیوارها حکمفرمایی میکند.
سقف اگرچه در معماری امروزی بیشتر حکم محافظت از ساختمان یا جدا کردن طبقات از یکدیگر را داشته و شاید تنها با تزئیناتی مختصر و به لطف نورپردازی جلوه پیدا کند، ولی در نگاهی به آثار معماری باستان، به چشم اندازی متفاوت از شکوه سازه تبدیل شده است. جایی که تزئینات و رنگ و لعاب آن، چشمها را به خود خیره کرده و نگاه را مجذوب خود میکند.
نمازخانه سیستین: تبلور هنر در اوج
شاید اثر بیبدیل میکل آنژ در نقاشی سقف نمازخانهی سیستین به نوعی تبلور هنر در قالب این بخش از سازه لقب گیرد. جایی که داستان آفرینش به شکلی بینظیر در قالب تصاویری درخشان و بیپرده به تصویر کشیده شده است.
در معماری ایرانی و ایرانی- اسلامی نیز به کرات شاهد درخشش هنر معماران برجستهی ایرانی در نمایش شکوه و زیبایی هستیم، جایی که مساجد، زیارتگاهها و حتی بازارهای محلی به لطف هنر استادکاران ماهر، هرکدام به سندی تاریخی و درخشان از پیشینهی باشکوه معماری این کشور، تبدیل شدهاند.
صحبت را کوتاه کرده و همراه با شما به تماشای گوشهای از خلاقیت، هنر و معماری درخشان این بخش از سازه، در آثار معماری کهن و باشکوه جهان مینشینیم.
سفری به باشکوهترین سقفهای تاریخی جهان
گنبد معبد چرچ، لندن
گنبد معبد چرچ (Temple Church)، در لندن که در قرن دوازدهم توسط شوالیههای معبد ساخته شده است.
کلیسای بزرگ یورک، بریتانیا
سقف بخش نمازخانهی کلیسای بزرگ یورک (York Minster)، در بریتانیا که یکی از بزرگترین کلیساهای جامع نوع خود در اروپای شمالی به شمار میرود.
کلیسای جامع ولز، انگلستان
کلیسای جامع ولز(Wells Cathedral): الگوهای هندسی پیچیدهی سقف در بخشی از صحن مریم مقدس (Lady Chapel)، در این کلیسا که طراحی و اجرای آنها در سال 1326 به اتمام رسید.
کلیسای خاندان مقدس (ساگرادا فامیلیا)، اسپانیا
سقف بخشی از ساختمان کلیسای “خاندان مقدس” (Sagrada Familia)، در بارسلونا، اسپانیا. نکتهی جالب توجه در مورد این سازهی عظیم، میزان ذوق و خلاقیت معمار آن گائودی (Gaudi)، در ایجاد و طراحی یک بنای مدرن با استفاده از عناصر طبیعی و معمول در معماری است. بنایی با سبک معماری مدرن و امروزی که در عین حال به سازههایی است که صدها سال قبل ساخته شدهاند، شباهتی شگرف دارد.
کلیسای مریم مقدس، انگلستان
کلیسای مریم مقدس، بنایی در انگلستان که در فهرست میراث جهانی جای داشته و پارک سلطنتی استادلی (Studley Royal Park)، نیز بخشی از آن است. احداث این شاهکار معماری گوتیک عصر ویکتوریایی در سال 1875 به پایان رسید، درست چند سال پیش از آنکه عملیات ساخت کلیسای خاندان مقدس در بارسلونا، آغاز شود.
کلیسای سنت باووکرک، هلند
خلاقیت غیرقابل انکار عکاس در ثبت تصویری به یادماندنی از سقف چوبی کلیسای پروتستان سنت باووکرک (St. Bavokerk)، هارلم، هلند.
معبد پانتئون، ایتالیا
گنبد باشکوه معبد پانتئون، سازهای که میراث دار تاریخی درخشان بوده و قدمت آن به 126 سال بعد از میلاد مسیح میرسد. یکی از باشکوهترین سازههایی که تا کنون به دست بشر ساخته شده است.
خانه مربعی (Maison Carrée)، فرانسه
میراثی ارزشمند که به بهترین شکل عظمت و شکوه دنیای باستان را نمایندگی میکند. این جا سقف بخشی از “Maison Carree” یا (Squere House)، در نیما (Nimes)، فرانسه است.
کلیسای نوتردام، مارسی
نه چندان وسیع ولی با قدمتی چند صد ساله، کلیسای نوتردام معروف در شهر مارسی فرانسه، کلیسایی مسحور کننده که با تزئینات معماری دورهی نئوبیزانتین و آرابسک (Arabeseque) آراسته شده است. آرابسک یا “اسلیمی” که از جمله طرحهای اساسی و مهم در آثار هنری ایران است به نوعی از تزئینات همراه با الگوهای خطوط منحنی پرپیچ وخم، به همراه گل و بته گفته میشود که انواع گوناگونی دارد.
کلیسای جامع سنت ادموندز، انگلستان
در بازگشتی به انگلستان دیگر بار به سراغ کلیسای جامع باشکوه دیگری میرویم که سقفی خیره کننده دارد، کلیسای جامع سنت ادموندز (St. Edmundes).
کلیسای اِلی، انگلستان
این الگوی باشکوه هشت وجهی که برفراز کلیسای اِلی (Ely Cathedral) قد برافراشته، بعد از فروریختن سقف قدیمی این کلیسا و در سال 1340 ساخته شد.
کلیسای کینگ کالج، کمبریج
تنها چند مایل دورتر و در جنوب کلیسای جامع الی، کلیسای دیگری به نام کلیسای کینگ کالج (King s College Chapel) در کمبریج ساخته شده است. در این تصویر و به لطف عکاسی با تکنیک HDR، شکوه و درخشش زیبای سقف این کلیسا را شاهد هستیم.
کلیسای سنت نیکولاس، آمستردام
گنبد باشکوه کلیسای سنت نیکولاس در آمستردام که در قرن نوزدهم ساخته شده است.
ساختمان شهرداری سانفرانسیسکو، آمریکا
حالا در یک جهش بلند سری به ساختمان شهرداری سن فرنسیسکو میزنیم که بعد از زلزلهی سال 1906 مجدداً مرمت و بازگشایی شد.
کلیسای سانفرانسیسکو، شیلی
کلیسای سن فرنسیکو در مجمعالجزایر چیلووِی (Chilloe) در شیلی. این کلیسا به طور کامل از چوب ساخته شده و در فهرست میراث جهانی یونسکو جای دارد.
کلیسای بارگوس، اسپانیا
کلیسای بارگوس (Bargos)، اسپانیا. سقف و گنبد این کلیسا درست بعد از ریزش آن در شبی در سال 1539، مجدداً طراحی و ساخته شد.
کلیسای آویلا، اسپانیا
طاقهای هلالی باشکوه کلیسای آویلا (Avila)، اسپانیا.
کلیسای جامع سگوویا، اسپانیا
کلیسای جامع سگوویا (Segovia)، اسپانیا.
کاخ الحمرا، اسپانیا
اسپانیا را ترک نکرده اما به سراغ سبک دیگری از معماری از مردمانی دیگر با فرهنگ و آداب و سننی متفاوت میرویم. اینجا کاخ الحمرا است و این تزئینات باشکوه سقف به شکل استالاکتیت، متعلق به مورها (عربهای مسلمان ساکن اسپانیا) است.
شاهکارهای معماری سقف در ایران و شرق
بازار یزد، ایران
گنبد شگفت انگیز و تماشایی بازار یزد که معماری باشکوه و تحسین برانگیز ایرانی را به رخ میکشد.
گنبد آبی یزد، ایران
گنبد آبی، باز هم یزد، ایران.
مسجد گوهرشاد، مشهد
ایوان مقصوره، مسجد گوهرشاد، مشهد.
مقبره حافظ، شیراز
سقف مقبرهی حافظ، شیراز، ایران.
شاهچراغ، شیراز
شاهچراغ، شیراز، ایران.
تاج محل، هندوستان
به شرق آسیا سفرکرده و این بار به سراغ بنای باشکوه و ماندگار تاج محل، در هندوستان میرویم.
معبد آکشاردام، هند
گنبد معبد آکشاردام (Akshardham) در دهلی، هند. این جا یکی از جدیدترین سازههای فهرست ما است که در سال 2005 احداث شده است.
معبد آسمان، چین
حالا در چین هستیم و به گنبد باشکوه معبد آسمان (Temple Of Heaven) نگاه میکنیم، نماد شهر پکن در چین.
کاخ تابستانی پکن، چین
جشن رنگ و خطوط در سقف کاخ تابستانی باز هم در پکن، چین.
معبد لانگشان، تایوان
اژدهای رنگارنگی که در سقف معبد لانگشان (Lungshan) جا خوش کرده است. اینجا منطقهای است که بسیاری از معابد باشکوه و دیدنی کشور تایوان را در خود جای داده است.
سقفهای شگفتانگیز در معماری مدرن و کلاسیک
طاق پیروزی، پاریس
طاق پیروزی (Arc of Triomphe)، پاریس. یکی دیگر از سازههای مهم و تاریخی کشور فرانسه که شهرتی جهانی دارد.
کاسا باتیو، بارسلونا
Casa Batllo، بارسلونا، گنبدی که به شکلی مدرن و هنرمندانه طراحی و ساخته شده است.
موزه گوگنهایم، نیویورک
سرسرای موزهی گوگنهایم، نیویورک.
نظر شما در مورد معماری و تزئینات سقف این بناهای تاریخی، مشهور و ماندگار چیست؟ سقف کدام یک از آثار تاریخی ایران زمین توجه شما را به خود جلب کرده است؟
