پیکاسو و دوشان: دو قطب هنر آوانگارد در پاریس

در سال ۲۰۱۰، پلاکارد عظیمی در جلوی نماد معبد یونانی شکل موزه‌ی هنر فیلادلفیا، که آثار مارسل دوشان را در خود دارد آویزان شده بود. روی پلاکارد نوشته بود: پیکاسو. داخل موزه، نمایشگاه “پیکاسو و آوانگارد در پاریس” به مرور دوره پر التهابی اختصاص داشت که پیکاسو و دوشان از آن سر برآورده بودند. در گالری‌های ده گانه موزه، آثار پیکاسو تقریباً همه جا بود، در حالی که دوشان فقط یک جا در مرکز صحنه قرار داشت؛ صحنه‌ای که تکرار نمایشگاه سال ۱۹۱۲ (گروهی از نقاشان و مجسمه سازان پاریسی موسوم به گروه طلایی) بود و آنجا تابلوی برهنه از “پلکان پایین می‌آید” را آویخته بودند.

اکنون، حدود یک قرن پس از نمایشگاه سال ۱۹۱۲، و نیز آرموری شوی سال ۱۹۱۳، فاصله بین پیکاسو و دوشان، در فضاهایی که در تاریخ هنر اشغال کرده بودند، حتی از قبل هم بیشتر بود. بین ایام خوش سالن پاریس تا جنگ جهانی اول، پیکاسو و دوشان هر یک به شیوه خود هنر مدرن را در مسیر سرنوشت‌ساز خود قرار دادند. از آنها به عنوان تأثیرگذارترین هنرمندان قرن بیستم یاد کرده‌اند و عموماً هم گفته شده که پیکاسو بر نیمه نخست قرن سیطره داشته است و دوشان در سال‌های پس از دهه ۱۹۶۰ غالب بوده است.

هم در مورد پیکاسو و هم در مورد دوشان، قصه قصه‌ی نحوه تبدیل هنرمندان به اسطوره و بنای یادبود بوده است. این فرایند تقریباً بلافاصله پس از مرگ آنها آغاز شد. بدون فوت وقت، وارثان آنها میراث پیکاسو و دوشان را، خصوصاً در غالب نظام‌های موزه‌ای تجمیع و تفسیر کردند. البته شخصیت ویژه آنها نیز در این امر دخیل بود. پیکاسو از کاغذ بازی‌های مرسوم بیزار بود. او مانند ورزایی اسپانیایی صرفاً پیش می‌تاخت. خود او زمانی گفته بود: “در نهایت همه چیز به خود فرد بستگی دارد، به آتشی که با هزار پرتو در شکم می‌سوزد”.