دوشنبه های هنرهای تجسمی: رازهای درختان ماندگار داوود امدادیان

داوود امدادیان: نقاش درختان ماندگار

نمایشگاهی که هم اکنون از آثار نقاش مطرح داوود امدادیان در حال برگزاری است، فرصتی فراهم کرد تا دست به معرفی آثار داوود امدادیان بپردازیم. نقاشی که در سال ۱۳۲۳ در تبریز متولد شد و بعد از اتمام تحصیلات در دانشکده هنرهای زیبای تهران در سال ۱۳۵۴ با بورس تحصیلی همراه همسر نقاشش به پاریس رفت، همانجا ماندگار شد و عمری را به نقاشی از درختان گذراند.

درختان داوود امدادیان ما را به شگفتی وا می‌دارند. ظاهری آشنا دارند بی‌آنکه بتوانیم دقیق توصیفشان کنیم: بلوطند، چنار یا سپیدار؟ نمی‌دانیم اما تماشای چند صد تابلوی به جا مانده از او به همراه انبوه طراحی‌هایش، میراث منظره پردازی چیره دست است.

سبک‌شناسی و فلسفه هنری امدادیان

نگاهی به سبک شخصی و حضور درخت

سهیلا نیکنام، ‌همسر نقاش، می‌گوید: “همیشه درخت در کارش حضور داشت. درخت در دوره خاصی شروع نشده بود. اما از اواخر دهه هفتاد میلادی داوود شروع کرد به نقاشی درختان مختلف. فقط درخت می‌کشید. درختانش یک دوره خیلی انتزاعی بودند و شکل ژئومتریک داشتند. رنگ و نور البته همیشه در کارش اهمیت زیادی داشت و با مهارت به کار می‌رفت.”

در دورانی که چیدمان، پرفورمانس، ویدیوآرت و انواع شکل‌های بیانی تازه باب روز بود، امدادیان با اعتقادی راسخ به نقاشی کردن و آن‌هم نقاشی منظره ادامه داد. بهای نپیوستن‌اش به بازی روز در حاشیه ماندن بود و ادامه دادن به نقاشی در کنار کار روزانه.

داوود امدادیان در طول سال‌ها کار مداوم سبک شخصی خودش را پیدا کرد. تشخیص درختانش برای کسانی که تنها چند کار از او دیده‌اند کار سختی نیست. تابلوهایش ممکن است در ظاهر بیننده را به یاد آثار امپرسیونیست‌ها بیندازد، اما ارتباط امدادیان با امپرسیونیست‌ها در حقیقت به چیزی فرای ظاهر نقاشی برمی‌گردد.

تحلیل هنر از نگاه مراد منتظمی

مراد منتظمی، مورخ هنر، که در متنی با عنوان “تاریخ‌های طبیعی هنر” کوشیده جهان آثار امدادیان را توضیح دهد، می‌گوید: “امپرسیونیست‌ها و به خصوص مونه نمی‌خواستند تنها طبیعت را نقاشی کنند، می‌خواستند دریافت‌شان از منظره را تصویر کنند. این یکی از دغدغه‌های اصلی امپرسیونیست‌ها بود.

در عین حال نمی‌خواستند فقط دریافت‌شان از منظره را نقاشی کنند بلکه می‌خواستند تصویر را در چشم بیننده بازبیافرینند. به نظرم داوود هم چنین دغدغه‌هایی داشت، می‌خواست تصویر را مجددا در چشم بیننده خلق کند. به این معنی نقاشی او دیگر بازتاب واقعیت نیست بلکه بازتاب ذهنیت ماست در برابر جهان.”

مرز میان واقعیت و خیال

نقاش چنان در بحر طبیعت فرو رفته که کم کم واقع‌گرایی را فراموش کرده و تنه، شاخه‌ها و تک برگ‌ها در نقاشی‌هایش ناپدید شده‌اند. با این حال در یکی از دفترچه‌های طراحی‌اش می‌نویسد: “نقاش نباید به طور کامل به تخیل خود اعتماد کند.” او با این جمله به یادمان می‌آورد که درختانش در مرزی میان واقعیت و خیال معلق‌اند. این درختان اغلب چون حجم صلب رنگینی پدیدار می‌شوند و ابعاد عظیمی دارند.

مراد منتظمی درباره این ابعاد اغراق شده می‌گوید: “ابعاد عظیم این درخت‌ها از یک طرف بیش از آنکه با امپرسیونیست‌ها مرتبط باشد با رمانتیک‌ها مربوط است. به خصوص با معنای امر متعالی در کار رمانتیک‌ها. اما از طرف دیگر احتمالا نقاش دلایل شخصی‌تری هم داشته و ابعاد عظیم این درختان به رابطه او با تابلو برمی‌گردد. نشان دهنده میل نقاش است به غرق شدن در طبیعت.”

حضور انسان و جاودانگی در مناظر امدادیان

دربرابر عظمت و چیرگی درختان، پیکره‌های انسانی حضوری محو و نقطه‌مانند بر بوم نقاشی دارند. در این غرق شدن پیکره‌های انسانی در منظره میل به محو شدن در طبیعت نمایان می‌شود: نه فقط غرق شدن نقاش، بلکه غرق شدن بیننده نقاشی: بیننده‌ای که در برابر درختان عظیم امدادیان می‌ایستد و در منظره‌ای که از جنس نقاشی است غرقه می‌شود. با نگاه کردن به نقاشی‌های امدادیان احساس می‌کنیم که به درون جهان او راه پیدا کرده‌ایم. نقاشی‌اش صرفا توصیف طبیعت نیست، ورای توصیف است، جهان نقاشی را بسط می‌دهد و عمیقا بر بیننده تاثیر می‌گذارد.

“جاودانگی از جمله مهم‌ترین خصوصیات آثار داوود امدادیان است. نقاشی او به گونه‌ای مرموز از زمان می‌گذرد و انسان را به فکر فرو می‌برد. انسان از جایی آمده است که نمی‌دانیم، و به سمت ورطه‌ای در حرکت است با انتهایی نامشخص. این نیروی حیاتی و توان هزار ساله را می‌توان در درون مایه آثار امدادیان به طور کامل یافت کرد. در عین حال که لطافت در این مناظر موج می‌زند، حجم زیادی از این غم انسانی نیز به چشم می‌خورد. این درختان در واقع به مثابه پیوندی حقیقی هستند میان روح پرسشگر بشر و مفهومی که او همواره خواستار سلطه بر آن بوده است.

در تابلوهای این هنرمند می‌توان در آرامش نفس کشید و شادی‌های ساده و روزمرگی زندگی را تا سر حد مست شدن چشید. زمان در پناه این درختان نورانی و امنیت بخش به کندی سپری می‌شود و انسان برای راهیابی به دیگر مقصدهای بعید می‌تواند دستاویز این درختان شود”.

گالری برخی از آثار داوود امدادیان

نمایشگاه نقاشی‌های داوود امدادیان

مکان: گالری هور

زمان: جمعه ۰۸ ارديبهشت ۱۳۹۶ تا سه‌شنبه ۰۲ خرداد ۱۳۹۶

ساعت: ۱۴:۰۰ تا ۱۹:۰۰