آنتونیو ویوالدی: کشیش موقرمز و نابغه دوره باروک
آنتونیو لوسیو ویوالدی (Antonio Lucio Vivaldi) آهنگساز، نوازنده چیرهدست ویولن، معلم و کشیش ایتالیایی بود. او به عنوان یکی از برجستهترین آهنگسازان دوره باروک شناخته میشود و تأثیر وی در زمان حیاتش در سراسر اروپا قابل مشاهده است. ویوالدی که به «کشیش موقرمز» (Il prete rosso) شهرت داشت در ونیز متولد شد. او قطعات موسیقی بسیاری برای ویولن و دیگر سازها نوشته است، آثار آوازی مقدس و بیش از چهل اپرا از دیگر فعالیتهای وی میباشد. قطعات ویولن “چهارفصل” معروفترین اثر ویوالدی میباشد.
بسیاری از قطعات ویوالدی برای گروه موسیقی زنان پرورشگاه بخشش (Ospedale della Pietà) – خانهای برای کودکان بیسرپرست – جایی که وی به عنوان کشیش کاتولیک بین سالهای ۱۷۰۳ تا ۱۷۱۵ و ۱۷۲۳ تا ۱۷۴۰ فعالیت میکرد، نوشته شده بود. اپراهای پرخرج ویوالدی در ونیز، مانتوا و وین از دیگر موفقیتهای وی محسوب میشد. پس از ملاقات با امپراتور چارلز ششم، ویوالدی به امید ارتقاء بیشتر به وین نقل مکان کرد اما امپراتور خیلی زود درگذشت. ویوالدی نیز کمتر از یک سال بعد در فقر درگذشت.
استاد ویولن در پرورشگاه دلاپیتا
در سال ۱۷۰۳ ویوالدی سمت استاد ویولن در یتیمخانه دلاپیتا را بدست آورد. در حالی که شهرت ویوالدی غالباً به دلیل آهنگسازی است، از وی به عنوان نوازندهای چیرهدست نیز یاد میشود. یوهان فردریش آرماند فون اوفنباخ (Johann Friedrich Armand von Uffenbach) معمار آلمانی از ویوالدی به عنوان آهنگساز و ویولونیست معروف یاد میکند و اینگونه مینویسد: «ویوالدی به گونهای بینقص تکنوازی میکند و سبکی خیالی را به کادنزا (cadenza) میافزاید که مرا شگفتزده میکند، هیچ نوازنده دیگری با این سبک ننواخته است یا هیچگاه نمیتواند بنوازد».
ویوالدی زمانی که در پرورشگاه دلاپیتا مشغول به کار شد تنها ۲۵ سال داشت و بیشتر آثارش را در طول سی سال فعالیت خود در آن مکان نوشت.
ویوالدی و دنیای اپرا
در ابتدای قرن هجدهم میلادی، اپرا یکی از محبوبترین سرگرمیهای آن دوران محسوب میشد. این موضوع بیشترین سود را برای ویوالدی داشت. وی فعالیت خود را به عنوان آهنگساز اپرا در حاشیه آغاز کرد؛ اپرای اولش اوتونه در ویلا (Ottone in villa) در سال ۱۷۱۳ نه در ونیز بلکه در سالن تئاتر گارزری در ویچنزا اجرا شد. سال بعد ویوالدی مدیر تئاتر سن آجلو در ونیز شد و اپرای اورلاندو فینتو پاتزوی (Orlando finto pazzo) خود را در آنجا اجرا کرد. این اثر با سلیقه مردم همسان نبود و مورد استقبال قرار نگرفت و تنها پس از چند هفته تعطیل شد و به جای آن اثر دیگری که همان سال اجرا شده بود مجدد بر روی صحنه رفت.
در سال ۱۷۱۵ او اثر نرون فاتو سزار (Nerone fatto Cesare) را که توسط هفت آهنگساز ساخته شده بود رهبری کرد. این اپرا که شامل ۱۱ آریاس (آواز یک نفره) بود یک موفقیت محسوب میشد. در اواخر فصل ویوالدی تصمیم گرفت تا اپرای خودش با نام آرسیلدا رجینا دی پونتو (Arsilda, regina di Ponto) را بر روی صحنه ببرد که با مخالفت بازرسی نمایشهای شهر از آن جلوگیری شد. ویوالدی سال بعد مسئولین را به اجرای اپرا متقاعد کرد که این امر یک موفقیت چشمگیر محسوب میشد.
آثار مذهبی و اوراتوریو
در این دوره، پیتا چند اثر مذهبی را به ویوالدی سفارش داد، مهمترین آنها ۲ اوراتوریو (oratorios) بود. اولی مویسس دویس فارائونیس (Moyses Deus Pharaonis) که از دست رفته و دومی جودیسا تریومفانس (Juditha triumphans)، که پیروزی ونیز بر عثمانی و آزادی جزیره کورفو را جشن میگرفت. این اثر در سال ۱۷۱۶ نوشته شده و از شاهکارهای آثار مقدس او محسوب میشود. تمام ۱۱ بخش آوازی این اثر چه نقش زنان و چه نقش مردان توسط دختران پیتا اجرا شد. بسیاری از این آریاسها شامل قطعات تکنوازی سازهای اوبوا، ویولا و ماندولین بود که اجرای آنها توسط دختران گستره وسیع استعدادهایشان را به نمایش میگذاشت.
در سال ۱۷۱۶ ویوالدی دو اپرای دیگر با نامهای L’incoronazione di Dario و La costanza trionfante degli amori e degli odi را نوشت و بر روی صحنه برد. محبوبیت اثر دوم به حدی بود که دو سال بعد مجدداً ویرایش و با نام Artabano re dei Parti اجرا شد. این اثر در سال ۱۷۳۲ در پراگ به نمایش درآمد. ویوالدی در سالهای بعد اپراهای متعدد دیگری نوشت که در سرتاسر ایتالیا اجرا شد.
دوران اوج و سفر به رم
در ۱۷۱۷ یا ۱۷۱۸ مقام مائسترو دی کاپلایی در کاخ شاهزاده فیلیپ فون هسن–دارمشتادت (Philip of Hesse-Darmstadt) فرمانروای مانتوا به ویوالدی پیشنهاد شد. او سه سال در آن جا ماند و اپراهای بسیاری همانند تیتو مانلیو (Tito Manlio) را ساخت. او در ۱۷۲۱ به میلان نقل مکان کرد و درام روستایی لا سیلویا (La Silvia) را آفرید. گام بزرگ بعدی او حرکت به رم در سال ۱۷۲۲ بود. وی در رم به اپراهایش سبک جدیدی داد. پاپ بندیک سیزدهم ویوالدی را جهت نواختن موسیقی فراخواند. ویوالدی در سال ۱۷۲۵ به ونیز بازگشت و در همان سال چهار اپرای جدید نوشت.
شاهکار ابدی: کنسرتوهای “چهار فصل”
در همین دوران ویوالدی معروفترین اثرش یعنی کنسرتوهای “چهار فصل” را مینویسد که بیانگر حال و هوای هر فصل است. سه قطعه کانسپتی نو دارند اما اولین فصل “بهار” موتیفهایش را از یکی از سمفونیهایش برای قسمت اول اپرای ایل جیوستینو (Il Giustino) گرفته است. ییلاق پیرامون مانتوا میتواند بنمایه الهام این اثر بوده باشد. این کنسرتوها جنبش نویی در ادراک موسیقی به وجود آوردند: نهرهای روان، آواز پرندگان، پارس سگها، وزوز حشرهها، چوپانهای جار زننده، تندبادها، رقاصهای مست، شبهای خاموش، چشماندازهای یخزده، اسکی بازی کودکان بر روی یخ، و آتش روشن کردن در اثر ویوالدی به نمایش درآمدهاند. هر کنسرتو با یک غزل همراه است، که احتمالاً توسط خود ویوالدی برای توصیف صحنههای موسیقی افزوده شده است.
سالهای پایانی و احیای میراث ویوالدی
شهرت ویوالدی به عنوان آهنگساز و نوازنده در دوران جوانی موفقیتهای مالی طولانی مدتی را برای وی دربرنداشت. ویوالدی تحتالشعاع آهنگسازان جوانتر و با سبک مدرنتر، ونیز را به مقصد وین، احتمالاً به امید پیدا کردن جایگاهی در دستگاه حکومتی ترک کرد. پس از مرگ چارلز ششم وی خود را بدون حامی یافت و در سال ۱۷۴۱ در فقر درگذشت.
موسیقیدانان و آهنگسازان بسیاری در اوائل قرن بیستم به بازآفرینی آثار ویوالدی پرداختند و در آن زمان بسیاری از آثار ناشناخته وی پیدا شد. آلفردو کاسلا (Alfredo Casella)، آهنگساز و پیانیست در سال ۱۹۳۹ هفته احیای ویوالدی را برپا داشت. موسیقی ویوالدی بعد از جنگ جهانی دوم به طور گسترده اجرا شد. آثاری نظیر گلوریا در هفته ویوالدی کاسلا مجدداً به مردم معرفی شد و به طور متداول در سرتاسر جهان در جشنهای کریسمس اجرا میشود.
بشنوید: منتخبی از آثار ویوالدی
به انتخاب آرل از شنیدن موسیقیهای زیر لذت ببرید:
۱. Andante of Antonio vivaldi Yo Yo Ma Bobby McFerrin
۲. Antonio Vivaldi The Four Seasons
۳. Vivaldi RV 644 (Juditha triumphans Quanto magis generosa) Yo Yo Ma
تحریریه معماری آرل
گردآورنده: عماد کشفی
